NATIONAL SECURITY ISSUES: CAUCASUS, MIDDLE EAST, INTERNATIONAL

Փորձելով Վերլուծել Միջին Արեւելքի Վերջին Դէպքերու Յետին Ծալքերը… | Asbarez News - Armenian Edition

2011-02-16T23:19:00.000-08:00

Փորձելով Վերլուծել Միջին Արեւելքի Վերջին Դէպքերու Յետին Ծալքերը… | Asbarez News - Armenian Edition

ԱՄՆ-Թուրքիա Ռազմավարական Յարաբերութեանց Խզումը Արդեօ՞ք Անդարմանելի Իրավիճակի Հասած Է… | Asbarez News - Armenian Edition

2010-12-10T12:09:00.002-08:00

ԱՄՆ-Թուրքիա Ռազմավարական Յարաբերութեանց Խզումը Արդեօ՞ք Անդարմանելի Իրավիճակի Հասած Է… | Asbarez News - Armenian Edition

Aram I Appeals to Sarkisian on Protocols

2009-09-23T16:45:00.001-07:00

Aram I Appeals to Sarkisian on Protocols

Posted using ShareThis

Turkey a Main Hub in Transporting Terrorism Suspects to Guantanamo

2008-12-08T14:21:00.000-08:00

"Radikal," Turkey
5 December 2008
Translated By Garabet Moumdjian
Edited by Sonia Mladin
Turkey - Radikal - Original Article (Turkish)

The revelation comes from Spain, where the court presiding over the case opened against Spain’s participation in transporting so called “terrorists” to the Guantanamo concentration camp, announced that Turkey was a main point of the transportation process. This information was derived from a secret document, which was presented to the court by Spain’s Defense Ministry.

According to the released document, which was classified as ‘Top Secret,” Turkey was one of the main hubs from where American military airplanes transported “terrorists” captured in Middle Eastern countries to Guantanamo. The news was first released by Spanish newspapers, which quoted sources from the Spanish Defense Ministry. This necessitated the ministry of releasing the "Top Secret” document to the court.

According to the prestigious Spanish newspaper “El Pais,” the Ministry released the list of such hubs after State Attorney Ishmael Morneo asked it to deliver to the court a list of countries that acted as hubs for transporting terrorist suspects to Guantanamo by way of Spain.

According to the released document, Turkey was the initial hub for 4 of the 11 flights that transported such suspects to Guantanamo through Spanish Military airports. Moreover, 12 other such flights did not land on Spanish soil for refueling.

THE LIST
According to the document, between 2002 and 2006 a total of 24 flights were registered as transporting terrorism suspects to Guantanamo. Of these 11 landed in Spain, while 13 others didn’t. Of the ones that landed in Spain, 4 initiated from Turkey.

‘El Pais' also wrote that in January 2002 a C-141 type American military plane that landed at the “Jabal Tariq” [Gibraltar] Spanish military base airport, was transporting 23 suspects to Guantanamo.

THE FLIGHTS
The list of the flights originating from Turkey is as follows:

May 2, 2002, flight RCH709, C-141 type American military plane landed at the Moron airport base in Seville. The reason for the flight was registered as “logistics.”

October 28, 2002, flight RCH319, C-17 type American military plane landed at the Ussu airport at Cadiz. The reason for the flight was registered as “logistics.”

April 4, 2005, flight RCH950, C-17 type American military plane Landed at Rota coming from Adana. The flight assumed a direct route to Guantanamo. The reason for the flight was registered as “logistics.”
October2, 2006, flight RCH919, KC-10 type American military plane had an itinerary of Turkey-Moron-Guantanamo. The reason for the flight was registered as “logistics.”

There is also a log for an uncompleted flight in the opposite direction, which was supposed to take place on April 11, 2005. The flight had to land in Spain on its way to Turkey, where it was supposed to be an escort for a plane transporting suspects to Guantanamo. This flight didn’t materialize.

The U.S.-Iraq Agreement and Turkey’s Dilemma

2008-11-25T04:20:00.000-08:00

Radikal, Turkey

By CENGIZ ÇANDAR

Translated By Garabet Moumdjian

23 November 2008

Edited by Bridgette Blight

The signing of the SOFA agreement between the USA and Iraq early last week made it possible for the American army to pull out of Iraq by 2011 and to pull back from the cities by June 2009, enabled the Iraqi authorities to assume the authority and sovereignty over its cities and towns. This incident was met with mixed feelings in Turkish governmental circles. Some Turkish circles were dismayed that by June 2009, when the Iraqi airspace would come under the sovereignty of the Iraqi government, its ability to use that airspace for security purposes would be undermined. It so happens that while this airspace was under American control, Turkish military airplanes could bomb PKK (Kurdish Workers’ Party) targets in Northern Iraq at will and without any repercussions. What would happen now if the Iraqi government attempts to ban such a move by Turkey? This would really be a big problem for Turkey!

That this ban can now be publicly discussed is in itself a problem for Turkish authorities. This means that what had been agreed upon with the American military administration in Iraq since November 2007, and which enabled the Turkish military and especially its air force to fight the PKK will not be possible any more. Leaving aside the intelligence cooperation between the American and the Turkish military, Turkey, after June 2009, will be banned from such preemptive attacks over Iraqi air space. It seems that when the time comes we will be faced with an Iraqi opposition against such maneuvers by our air force.

Turkish political authorities had no problems as long as Iraqi air space was under the control of the American military. This was obvious in the declaration that Turkish Prime Minister Rajap Tayyip Erdogan made at the Brookings Institute in Washington, D.C. last week. While there, Erdogan also asked president elect Barack Obama to reconsider his scheme of early military withdrawal from Iraq by sending a commission there, which would advise him on the repercussions of such a withdrawal.

It is awkward that the SOFA agreement pours directly into Obama’s policy of early withdrawal from Iraq, which creates an impasse for Turkey, especially since the agreement legitimizes the withdrawal of American forces from Iraq in accordance with the time table found in the body of the agreement itself.

What I want to stress here is that this fear within Turkish political circles is unfounded. It is true that point 3 of article 9 of the SOFA agreement states that “with this agreement Iraqi air space passes to Iraqi sovereignty,” however, one must also read point 4 of the same article, which states:

“Iraq can ask the American military authorities to assume the sovereignty of its air space.” However, this must be read in conjunction with point number 1 of the same article, which states: “In its efforts to fight against Al Qaida and other terrorist groups operating from within and without Iraqi territories, the Iraqi government can ask for the help and cooperation of the American military authorities in Iraq.”

If this reading of the SOFA agreement’s article is coupled with what Iraqi Prime Minister Nureddin Al Maliki declared, as well as Iraqi Interior Minister Bashir Atalay said during the meeting of the Commission of 3 regarding the PKK issue, then the unfounded fear within Turkish political circles regarding the issue becomes clear.

This means that Turkish military planes can continue their operations against PKK positions in Northern Iraq even after the June 2009 deadline.

In my opinion the issue then is not in this. It is in a totally different place. It is in the territorial integrity of Iraq. The SOFA agreement, which still awaits the ratification of the Iraqi Parliament during this week, has already shown how defragmented and weak this territorial integrity is. The highest Shiite authority in the country, Ayatollah Sistani, had already declared that the SOFA agreement must have the consensus of the Iraqi people. This aside, the ratification of the agreement was imbued in fears during last week. Even if the SOFA agreement is accepted or not, it is hard to envision that it will lead to the restoration of law and order in the country. For Turkey, this means that the implementation of the agreement in the short, medium, or distant future is not yet ascertained.

In the present Iraq is maligned with the following issues:

-The Shiite-Sunni problem
-The Shiite-Shiite problem
-The Sunni-Sunni problem
-The Arab-Kurdish problem

All these issues will be magnified once the USA pulls out of the country. The Shiite center of gravity, which is for now the Daawa party of Prime Minister Nureddin Al Maliki, is at odds with Abdul Aziz Al Hakim’s SCIRI (Supreme Council of Islamic Republic of Iraq) and Muqtada Al Sadr’s forces. Therefore, an intra-Shiite strife is not discounted.

After years of fighting the Sunni insurgency in Al Anbar Province, the Americans have finally found an ally in the Sunni tribes there. They were able to position the tribes against Al Qaida by signing a long term agreement with the heads of the Sunni tribes. These Sunni forces are now united and are developing under what is called the “Al Sahwa” confederation. Al Sahwa has gone a long way in marginalizing the Islamic Party of Tariq Al Hashimi, which is the dominant Sunni faction within the parliament. Al Hashimi’s party’s position is at best lukewarm regarding the SOFA agreement. Hashimi’s party, which is the friendliest political organization to the AKP ruling party in Turkey, is not a match to the AL Sahwa confederation. Besides, one must not forget that the majority of the 350,000 strong Iraqi army and police forces are composed of Shiite elements that are loyal to Al Maliki and SCIRI. Sunnis, which can now muster some 135,000 armed elements, are not a match against the Shiite might to which the armed elements of Muqtada Al Sadr must be added. However, the existence of such forces is in itself a recipe for a civil war in the country. This aspect becomes more explosive if the Arab-Kurdish strife is added to it. One must also underline the fact that the Shiite-Kurdish configuration at this time is not as coherent as it used to be under the old regime (where both segments were marginalized). In fact there are many differences between Shiites and Kurds today. The Kurdish armed forces (Peshmerge in Kurdish) number some 90,000 soldiers.

If Iraq’s internal (sectarian) balance is not in equilibrium. If this equilibrium collapses, Turkey will not be spared from the turmoil of the Iraqi internal quagmire. It is for this reason that Turkey must think wisely which side to choose—or not to choose.

It seems that we are on the verge of upsetting events...

Obama’s America and the Kurdish Question

2008-11-17T15:42:00.000-08:00

Watching America

Hurriyet, Turkey

By Yalcin Dogan

Translated By Garabet Moumdjian

16 November 2008

Original Article (Turkish)

It is important that we keep strong against his advances, and play the diplomatic game when we sit with him at the negotiating table. What we really have to do is ensure that the Americans are not worried about it. But is this possible with Obama?

It’s a big book. Like an encyclopedia volume. It may be about 3 to 4 kilograms in weight. It has very bright pages with lots of photos.

It deals with issues concerning the Kurds since the 1850’s. The book always mentions Kurdistan as a country. It has lots of photos, lots of history. Perhaps it’s what awaits us tomorrow…

The book can’t be found everywhere. Those bookstores that carry it are keeping the copies as precious things.

The book can be found at the bookstore of the World Bank. Is this the Word Bank that I know? There is a lot of buzz about Kurds and Kurdistan nowadays in America and in many European countries. Go to any bookstore in these countries and you will find a section about the Kurds. They speak about their history and even the PKK (Kurdish Workers’ Party).

Know this and study it as your lesson for school. It’s obvious--wherever there are books about Kurds, there are writings about the PKK.

American civil society, non-governmental organizations, and now the bureaucracy of the country are asking us Turks the same question: Ok, you beat up the PKK. What are you now going to do regarding the Kurds?

Is there anyone among us who knows the answer to this question? Do those who rule Turkey have a serious and timely answer to this? No, and of course no!

The issue is: Who is asking us this same question now and why is it important to us who this asker is?

It is Obama’s administration and his team who are asking the question.

This is what this means: As soon as he takes over the administration of the United States, Obama will deal very closely with the Kurdish issue. Even though officially America considers the PKK as a terrorist organization, Obama too will start his interrogation from that point of view. But what will happen then? He will then ask us what we are going to do now. Yes, what are we going to do? Do you have a project, a policy, an alternative dossier for this issue?

Instead of sending the message of “stay strong and don’t listen to anybody” to Obama, It would be wiser for Rajap Tayyip Erdogan (Turkey’s Prime Minister) to study the dossier and have some solutions regarding the issue.

Preferred course of action:

For the time being Turkey can only deal with Obama and his administration through unofficial channels.

As soon as he presides over the Administration, Obama’s priority will be the internal economic situation of America.

As for his foreign policy, Iraq will be the top priority. This entails bringing soldiers out of Iraq, dealing with the internal divisions of that country and trying to solve them, Preserving American hegemony there after pulling soldiers out, etc. Obama has already made it clear that these are the priorities of his administration.

But one must not forget that when he says Iraq, this also means the Kurdish issue. And when he says Kurdish issue, it means the PKK; its terror, and the condition of Kurds inside Turkey, and thus his policy toward that issue.

It is possible to assume that in our dealings with Obama he will ask us to come to an agreement regarding these issues. It is also possible to assume that our dealings with Obama will not be limited to intelligence sharing with the American administration.

It is important that we keep strong against his advances, and play the diplomatic game when we sit with him at the negotiating table. What we really have to do is ensure that the Americans are not worried about it. But is this possible with Obama?

So what’s the solution? It is one that would make Turks and Kurds content. Is there such a solution? Please be advised that if Turkey doesn’t have such a solution, one might be formulated for it by the new American administration!

http://watchingamerica.com/News/12010/the-united-states-never-prioritizes-democracy-over-its-national-security/

U.S. Prioritizes National Security Over Democracy

2008-11-17T15:36:00.000-08:00

Watching America
Zaman, Azerbaijan

By Natiq Penahi

Translated By Garabet Moumdjian

11 November 2008

Edited by Jessica Tesoriero

Azerbaijan - Zaman - Original Article (Azerbaijani)

“Is America the bastion of democracy in the world?” Political analysts do not definitely answer this question in the affirmative. Some answer “yes,” while others say “no.”

We asked this and other questions to Dr. Roshvan Ibrahimova, the director of the International Relations Institute at the Kavkas (Caucasus) University. According to the academician, democracy in the United States comes second where national interests and national security issues are involved. “People are even ready to go to war in order to defend their national security and national interests,” adds Ibrahimova. “In other words, democracy is, at best, an important element in achieving national security.”

We continued our conversation with Prof. Ibrahimova:

How would you characterize the election of the first dark-skinned president in the United States, then?

In reality this is not a coincidence. Five black senators have been elected to the United States’ Senate thus far. Both of the Bush Administration’s Secretaries of State, Gen. Colin Powell and Condoleezza Rice, were African American. An African American by the name of Jessie Jackson was a candidate for the United States’ presidency. Even though he was not elected, the mere fact that he was a candidate made a difference. It is interesting that what used to be considered as imaginative is now becoming a reality.

There is also another issue here. The chance for Republicans to win was dismal in this election. Even if Hillary Clinton was the democratic nominee, she would’ve won.

Does this mean that the falling of the Republicans in the eyes of the American citizens made it possible for the Democrats to win?

The Democrats came to power four times during the 20th century: Woodrow Wilson, Kennedy, Carter, and Clinton. In general Democrats come to power either when Republicans are in big trouble, or when they have a charismatic leader. Wilson, Kennedy, and Clinton were charismatic. Kennedy was even the first Catholic to win the presidency in the history of the United States. As for Carter, he came to power in the wake of the “Watergate” fiasco that Nixon faced. History repeated itself with Obama. The financial meltdown, coupled with the wars in Iraq and Afghanistan, as well as Iran’s nuclear ambitions and Bush’s inability to solve that problem, which are all the result of unwise foreign politics, created the atmosphere needed for Obama to win.

Obama promised lots of change in America’s internal and external policies. What would these changes be in your opinion?

In fact Obama built his whole campaign on the notion of change. He promised to empower all, to unite people, and to create consensus. He said that America is for all Americans. The rest of the nominees—even Hillary—were talking in terms of “we,” and “you.” Obama was saying “we all.”

However, Obama is not yet an expert in the realm of foreign politics. Even as a senator his forte was not international relations. He just visited the Ukraine, Russia and Azerbaijan as a senator. But America is such a country that its president doesn’t need to be an expert in everything. There is a set system that rules the country. Obama will let that system operate. From this perspective, the difference between a Democratic or a Republican administration is not that big. Let’s take Iraq and Afghanistan as examples. Most people say that America should exit these countries. This is not easy and not even possible.

Clinton’s administration acted more on the economic well-being of the country. Obama too will try to work in that arena as soon as time permits him to do so. That’s what Democrats usually do. Obama will not imperil the country with new wars. Clinton’s reign saw the Panama debacle and the war in Bosnia-Herzegovina. These were not things that Clinton wanted to do. They emerged out of necessity. Today, America’s most important priority is providing for its energy usage. If this sector is disturbed, America has no other choice but to go to war.

Will Obama recognize the so-called Armenian genocide?

Where America’s national interest starts, the voices of lobbyists are shut down. Therefore, it is only in areas where America’s national interests are not yet formulated that lobbyists have free play. For example, section “907” (i.e. no aid to Azerbaijan unless it solved its problems with Armenia) was adopted in 1992 because American national interest was not yet formulated regarding the Caucasus. America never wants to worsen its relations with Turkey and Azerbaijan. This is apparent in its usage of the term tragedy when describing the so-called “genocide.”

There are those who say that America is not sincere in its quest to propagate democracy around the world. What is your take on this?

There are different opinions regarding this issue. Every region has its national interests. For example the United States first tried to advance democracy in the Caucasus. It soon found out that that was not what its national interest needed. When Georgia tried to re-conquer territories it had lost and Russia waged a counter-offensive against it, the United States did not interfere… American officials repeatedly stressed that America is after stabilizing the situation in the region (Caucasus) so that oil pipes can operate without any harm. This is as if to say that, for America, democracy is at best one of the important elements of national interest…

In his doctrine, Bush stressed that the propagation of democracy can come in different forms. That is to say that no size fits all. In Iraq and Afghanistan that was through wars, while in Georgia and the Ukraine it was to happen by broadcasting American influence into those countries. All these showed that in places where America is at war, democracy is not even in its agenda. This means that America never considered democracy as superior to its national interests. Its not interfering in Georgia is a direct indication of this doctrine.

How does the United States categorize Azerbaijan?

In general, America’s policies toward Azerbaijan began to be formulated during the rule of Haydar Aliev. In 1994, after the signing of the bilateral economic agreements, American oil companies started settling in Azerbaijan. It was these companies that started lobbying for us in Washington. The result was that we started to balance the Armenian Lobby’s actions…It was our oil that gave us such importance. Azerbaijan’s geopolitical importance started increasing after 9/11. Azerbaijan had a big role in the operations that took place in Afghanistan and in Iraq. Azerbaijan was considered important in any action against Iran…

http://watchingamerica.com/News/12010/the-united-states-never-prioritizes-democracy-over-its-national-security/

Kurdish Terrorist Organization PKK Asks for Obama’s Help and Support

2008-11-17T15:33:00.000-08:00

“Zaman,” Turkish Daily, 11-07-2008

By: Ismail Avci

Translated by: Garabet Moumdjian

Among those sending congratulatory messages to newly elected President Barack Obama was the PKK (Kurdish People’s Party). The leaders of the terrorist organization, Murat Karayilan and Zubayir Aydar, who had signed the congratulatory message to Obama, asked the president elect to work toward a solution for the Kurdish issue in Turkey.

By stating that they are not enemies of Iraq, the PKK terrorist leaders asked Obama to search for a democratic solution to the Kurdish question. In their congratulatory letter, posted on a web page believed to be close to the PKK, Karayilan and Zubayir underlined the fact that “the PKK was unjustly considered a terrorist organization throughout the reign of President George W Bush. The latest, distorted, view in this regard, adopted last year with the objective of appeasing Turkey, was that our organization was to be considered an enemy of the United States, Turkey, and Iraq. Turkey was provided advanced weaponry and it’s civil and military intelligence apparatus were enhanced.

This plain lamenting and complaining shows that the PKK expects new treatment from the forthcoming Washington Administration.

Original article

Terör örgütü PKK, Obama’dan destek istedi

ABD’nin yeni ba?kan? Barack Obama’ya kutlama mesaj? göndererek beklentilerini dile getirenler aras?nda terör örgütü PKK da yer ald?. Teröristba?? Murat Karay?lan ve Zübeyir Aydar ad?na yay?mlanan kutlama mesaj?nda Obama’ya Kürt sorununu çözmesi için ça?r?da bulunuldu.

Terörist Karay?lan ve Aydar, ABD ve Irak’?n dü?man? olmad?klar?n? savunarak, Obama’dan Kürt sorununun demokratik çözümüne katk? sunmas?n? istedi. Örgüte yak?n internet sitelerinde, Obama’ya gönderildi?i belirtilen mektupta, “Ba?kan G.W. Bush döneminde hareketimiz haks?z bir ?ekilde terör listesine al?nd?. En son olarak geçen sene Türkiye’yi memnun etmek için Say?n Bush taraf?ndan hareketimiz ABD, Irak ve Türkiye’nin dü?man? ilan edildi. Türkiye’ye geli?mi? silahlar verildi, askerî istihbarat deste?i sa?land?.” denilerek, PKK ile mücadelede Washington ile artan i?birli?inden ?ikayet edildi.

Ismail Avci
07 Kasim 2008, Cuma
URL: http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=757654&title=teror-orgutu-pkk-obamadan-destek-istedi

How Is Obama Going to Deal with Turkey?

2008-11-17T15:28:00.000-08:00

Watching America

From: Radikal, Turkey
Original Article (Turkish)

Translated By Garabet K. Moumdjian

6 November 2008

Edited by Lauren Abuouf

ANKARA- Obama’s election for the United States’ presidency is a matter that doesn’t interest his country only. It rather interests the whole world. The most important thing for us is what changes in America’s foreign policy will be of importance to Turkey.

With the election of the black American, Democratic candidate Barack Obama as president of the USA, many changes are awaited in the foreign policies of the new administration. The list of issues Obama stressed during his campaign, such as Turkey, the number of US troops in Iraq, Cuba, policies toward Iran, energy policies etc., is a long one. Here are the changes we might witness:

Obama’s Politics toward Turkey

In an interview with Turkey’s NTV, Omar Tashpinar, Brookings Institute researcher and an expert on Turkey, said that this election will be good for Turkey. “The experts on Turkey on Obama’s team know Turkey better than those on Bush’s team,” added Tashpinar. “Obama’s administration will resemble that of Clinton,” he concluded.

The Armenian Question

Tashpinar also added that when analyzing Obama, one must not look at him only from the Armenian point of view. He also added that, "what Obama wants is to take away the Armenian issue from the focal point of American politics. This means that what needs to be done is what is happening at this moment, like president Gul’s visit to Yerevan. In other words, Turkey must rely on itself in solving this problem.”

Lobbying the European Union

According to Tashpinar, Obama will lobby for Turkey excessively within the European Union. Tashpinar is of the opinion that Obama will be even more vocal than Clinton in this matter.

Peace will come to the Middle East

“Like Clinton, Obama will work toward establishing peace in the Middle East,” adds Tashpinar. He stressed that Obama knows how important Turkey is in this process and how big of a strategic role the country plays in the Middle East.

“It is important that Turkey understands this and plans its future steps accordingly,” concluded Tashpinar.

Concerning Northern Iraq

Tashpinar had this to say regarding policies toward Northern Iraq: “From Washington’s point of view Turkey is showing a very positive stance toward the issue in Northern Iraq (with respect to the Kurds). This means that Turkey is not waiting for a solution to come from the United States, but rather is taking step in that direction, and, most importantly, Turkey is not harboring any fear about Northern Iraq. According to Obama, the United States is not going to remain in the area forever, and this means that good relations between Turkey and Northern Iraq are welcomed. So, instead of looking only to the issue of the PKK (Kurdish Workers Party), it will be better if Turkey engages Northern Iraq and thus wins [Mesud] Barzani’s friendship. Kirkuk is the mother of all issues...if that issue is solved, Northern Iraq will be on its way to relaxation.”

Tashpinar also stressed that President Obama’s stance toward the PKK is as follows: “Obama also looks at the PKK as a terrorist organization, but he also believes that there is a Kurdish issue in Turkey. The most important issue for the United States under Obama is Turkey's efforts to solve its problems by engaging others with whom it [the U.S.] has problems. Therefore, I believe that before relocating his soldiers away from Northern Iraq, Obama will see to it that some sort of arrangement is reached with Turkey.”

http://watchingamerica.com/News/11374/how-is-obama-looking-to-turkey/

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԷՏԻ ՄԸ ՓՆՏՐՏՈՒՔԻ ՈՒՂԻՈՎ՝

2008-09-06T02:17:00.000-07:00

Կիւլի Երեւան Այցելութիւնն ու Հ.Յ.Դ.ի Սկզբունքային Կեցուածքը

Հայ շրջանակներու մօտ հարցադրումներ զարգացած են այն մասին, որ արդիօ՞ք նախագահ Սարգսեան ճիշդ քայլ առաւ Թուրքիոյ նախագահ Ապտալլա Կիւլը Երեւան հրաւիրելով: Նոյն շրջանակներուն մօտ նաեւ նշմարելի է որոշ վրդովում, որ ՀՅԴ-ն ինչո՞ւ բացարցակ, ակներեւ եւ ուժական հայեցակետ չէ ճշդած այս այցելութեան հակազդելու համար: Այս վրդովումը նկատելի համեմատութեամբ զգացական է: Բայց եւ այնպէս անպատասխան կարելի չէ թողուլ զայն եւ հարկաւոր է կացութիւնը քաղաքական, քննական պրիսմակէ անցնել:

Այս գրութեան դրդապատճարը Սարգսեանի քաղախականութիւնը պաշտպանելը չէ: Արդէն քաղաքական դէտերու բացայայտումները յստակացուցած են, որ Սարգսեանի Մոսկովեան յայտարարութիւնն ու Կիւլին հրաւէր ուղղելը կապուած են քաղաքական մեծապետական խրդին հասկացութիւններու, որոնց միտք բանին Հայաստան-Թուրքիա սահմաններու բացումն է, որը իբրեւ նախամուտ պիտի ծառայէ հայեւթուրք հարցի կնճրոտ ու հաստաբոր պատին վրայ ճեղք մը բանալու եւ այդ ճեղքէն մուտք գործելով՝ հարցի «լուծման» կամ նոյնիսկ աղավաղման նոր առիթներ ու կարելիութիւններ ստեղծելու: Աւելի'ն, Վրաստանի կացութեան ու անոր հետեւանքով չբանող քարիւղատարի մէկ այլ տարբերակը Հայաստանի վրայով դէպի Էրզրում հասցնելու իսկական առիթ կայ մեծապետական քաղաքական մտածողութեանց մէջ: Ասոր ի տես՝ որոշ ագահութիւն նշմարելի է սահմաններով ծովազուրկ Հայաստանի նախագահի շրջանակներուն մօտ, ինչ որ աւելի ախորժակաբեր կը դարձնէ առնուազն Թուրքիոյ հետ սահմանները բանալու Սարգսեանի առաջարկը: Միւս կողմէ կայ նաեւ թրքական մօտեցումի դրդապատճառը, որուն հիմամբ Հայաստանի հետ սահմանները բանալու հարցը ուղղակի կապուած է Թուրքիոյ Եւրոմիութեան միանալու կենսահարցին: Հետեւաբար, եկէ'ք եւ դուք դատաւորը եղէ'ք այն բանին, թէ Կիւլի Երեւան այցը որո՞նց ջրաղացին մէջ ջուր լեցնելու կը ծառայէ:

Գրութեան պատճարը հետազօտել ու քննելն է, որ արդիօ՞ք ՀՅԴ-ի այս գծով բռնած ուղղին, զոր աւելի պիտի մանրամասնենք վարը, քաղաքական մոմենտը ճիշտ գնահատելով, Հայ Դատի հետապնդման գծով կուսակցութեան տասնամեակներ շարունակ որդեգրած սկզբունքային առաջադրանքներէն շեղում կատարելու փորձ մըն է՞ կամ չէ:

Երբ այս յօդուածը տպուի «Ասպարէզ»ի այսօրուան թիւին մէջ՝ Թուրքիոյ նախագահ Ապտալլա Կիւլի «Հայաստան-Թուրքիա» ֆութպոլի խաղը դիտելու համար Երեւան այցելութիւնը կրնայ ըլլալ իր աւարտին հասած ըլլայ: Չենք կրնար առ այժմ կրահել՝ թէ այդ այցելութիւնը ինչպէ՞ս պիտի անցնի, կամ ժողովրդային ի՞նչ հակազդեցութեան առիթ պիտի տայ, կամ չտայ: Ինչ որ գիտենք այն է, որ Հայաստանի նախագահ Սերճ Սարգսեան մեծ կարեւորութիւն կու տայ այցելութեան եւ արդէն իսկ յայտարարած է, որ այցելութիւնը խանգարելու որեւէ փորձ՝ իր վարչակարգին դէմ ուղղուած քայլ պիտի նկատէ: Հետաքրքրական է նաեւ որ ամիսներէ ի վեր Սարգսեանի նեմեսիսը եղող Հայաստանի նախկին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեան ամբողջովին Սարգսեանի կողմնակից է այցելութեան առթիւ: Տարբեր ալ կրնա՞ր ըլլալ Տէր Պետրէոսեանի կեցուածքը, երբ ան իր իշխանութեան որով ջատագովն էր հայ-թրքական յարաբերութեանց բարելաւման, ի գին ազգային պահանջատիրութեան, որը ըստ Հայաստանի առաջին նախագահին «կեղծ կադակորյա» էր:

Վերադառնանք նիւթին: Երբ հայեւթրքական յարաբերութիւնները վերսկսելու համար Սարգսեան իր առաջին յայտարարութիւնները կատարեց Մոսկուա իր այցելութեան ընթացքին, օրին այս սիւնակով սխալ գտանք իր այն յայտարարութիւնը, ըստ որուն Հայաստան պատրաստ է նոյնիսկ Հայկական Ցեղասպանութեան իրողութեան քննարկման գծով պատմաբաններու յանձնաժողով մը յառաջացնելու: նախագահի պալատէն բացատրութիւն տրուեցաւ թէ մամուլը սխալ ըմբռնած էր նախագահի յայտարարութիւնը, օրին այդ բացատրութեան արձագանքը եկաւ ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի Յանձնախումբի Կեդրոնական Գրասենեակի վարիչ՝ Կիրօ Մանոյանէն (իմա՝ Բիւրոյի խօսնակ-ԿՄ), երբ Յունիս 29-ին «Ազատութիւն» Ձայնասբիւռէն իր ունեցած մէկ ելոյթի ընթացքին ըսաւ.-

«Հայաստանի նախագահի արտայայտած (հայեւթուրք-ԿՄ) համաձայնութիւնը մէկ այլ ձեւի յանձնախմբի մասին է, որ ոչ թէ Թուրքիայի առաջարկածը պիտի քննէր, որ ցեծասպանութիւն եղել է կամ չի եղել, Հայաստանի նախագահի համաձայնածը ցեղասպանութեան մասին չէ, որ պիտի լինի, այլ կարող է ցեղասպանութեան տարբեր մանրամասնութիւնների մասին լինել»:

Պէտք է հոս ընդգծել սակայն, որ բաղաքշականէ անդին չէր անցներ հարցազրոյցէն ժամանակ մը առաջ Մանոյանի Armenian Reporter անգլերէն շաբաթաթերթի թղթակիցի հարցումին տուած «դիւանագիտական» մէկ պատասխանը, ըստ որուն, նախագահին՝

«ակնյայտօրէն վատ խորհուրդ են տուել հայ-թուրքական յանձնաժողովի հետ կապուած հարցով»:

Մինոյեան նաեւ աւելցուցած է, որ.-

«Մեր մօտեցումը այն է, որ ամէն դէպքում, նման յայտարարութեան կարիք չկար, որպէսզի այս շփոթը չյառաջանայ եւ մենք ընդունինք, որ նաեւ արգործնախարարե ինչպէս յայտարարեց, Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաջման խնդիրը մնում է Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան օրակարգում:»

Այլ խօսքով, ՀՅԴ-ն, յանձինս իր Բիւրոյին, արդէն այս գծով հարցադրում կատարած էր նախագահին մօտ եւ անկէ պատասխան ստացած այն գծով, որ նախագահը, ինչպէս նաեւ արգործնախարարը, հայեւթուրք յարաբերութեանց իրենց նոր մշակուած քաղաքական հայեցակէտին մէջ երբէք խնդրոյ առարկայ չեն դարձներ Հայկական Ցեղասպանութեան հարցը, կամ այդ գծով զիչումի չեն երթար:

Իբրեւ Հայկական Հարց հետապնդող հիմնական ուժ, ՀՅԴ-ն պէտք էր նախագահէն նման բացատրութիւն ստանար, նկատի ունենալով որ Ցեղասպանութեան ճանաչման, Հատուցումին, եւ Հողային պահանջատիրութեան սկզբունքները կուսացութեան ծրագրային սկզբունկային ու ռազմավարական անփոփոխ կէտերէն ըլլալով հանդերձ, անոնք նոյնպէս ամրագրուած են նորանկախ Հայաստանի Սահմանադրութեան եւ Ազգային Ապահովութեան համակարգին մէջ եւ մեր հայրենիքին գոյութեան իմաստն (reson d’etre) ու ազգային ապահովութեան կայացման կը վերաբերին:

Ուրեմն, ՀՅԴ-ին համար այս խիստ կարեւոր հարց էր, մանաւանդ որ ան Սարգսեանի յառաջացուցած քոալիսիոն կառավարութեան մաս կազմած էր այն յստակ համոզումով, որ Հայկական Հարցի հետապնդման եւ մանաւանդ հայեւթուրք յարաբերութեանց նոր ոլորտներու յառաջացման մէջ՝ նախագահը անպայմանօրէն այդ հարցերը պիտի անցներ կառավարութեան եւ, այդ իսկ միջոցաւ, ՀՅԴ-ի քննարկման բովէն:

Երբ Մանոյեանի հարց տրուած է այն մասին, որ հայ ժողովուրդը ի՞նչպէս կրնայ հակազդել Կիւլի այցելութեանւ, ան պատասխանած է ըսելով.-

«...իր (նախագահի-ԿՄ) հրաւիրելուն դէմ չենք, եթէ ինքն է հրաւիրում, բայց կարծում են նաեւ, որ առնուազն մէկ մասը մեր հասարակութեան, Թուրքիայի նախագահը, եթէ պատահի որ Երեւան այցելի, իր վրդովմունքն էլ կ'արտայայտի: Պարզ է, քաղաքակիրթ եղանակով:»

Եթէ լաւ կը յիշենք դէպքերու ընթացքը, Կիւլ երկար ժամանակ անպատասխան ձգեց Սարգսեանի հրաւէրը եւ միայն քանի մը օր առաջ համաձայնեցաւ Երեւան գալու: Թերեւս Թուրքիոյ նախագահին պատասխանը ուշացնելը ապահովական պատճարներով էր: Սակայն նոյնիսկ եթէ ան բացասականով պատասխանէր, այդ պատճար չէր կրնար ըլլալ, որ քաղաքական կուսակցութիւն մը, այս պարագային ՀՅԴ-ն, այսպէս կոչուած «սպասման օրեր»ուն հայեցակէտ մը չճշդեր այդ ուղղութեամբ: Սակայն արդիո՞ք այդ էր կացութիւնը ՀՅԴ-ի պարագային: Պատասխանը անքամ մը եւս կու գայ Մանոյեանէն, երբ ան նոյն հարցազրոյցի ընթացքին կտրուկ եւ ուժական կերպով կ'ըսէ.-

«Մենք այժմ գործընթաց ենք սկսել՝ ուղղակիօրէն նախագահից պահանջելով բացատրութիւններ ու ճշգրտումներ իր արտայայտութիւնների առընչութեամբ, որովհետեւ սա յստակ շեղում է թէ' նախկին նախագահ Քոչարեանի, թէ' գործող վարչակազմի (իմա՝ Քոալիցիոն կառավարութեան-ԿՄ) մինչ այժմ որդեգրած դիրքորոշումներից: Վերջերս (նախագահի-ԿՄ) արտայայտած դիրքորոշումն անընդունելի է մեզ համար»:

Եթէ նկատի ունենանք Մանոյեանի պատասխանը երբ իրեն հարց տրուած է, որ «Դաշնակցութիւնը ցոյցեր կամ բողոքի այլ ելոյթներ կրնա՞յ կազմակերպել», ան պատասխանած է, ըսելով.-

«Չենք որոշել, որ չենք անելու, ոչ էլ որոշել ենք , որ անելու ենք...բայց եթէ Թուրքիայի նախագահը այս պայմաններում համաձայնի գալ Երեւան, վստահ եմ, որ մեր ժողովուրդն էլ իր տեսաքէտը կ'արտայայտի Թուրքիայի նախագահի նկատմամբ»:

Մանոյեանի պատասխանը կարդացող որեւէ քաղաքական դէտ պիտի եզրակացնէ, որ ան այս հարցին մօտեցած է պահանջուած դիւանագիտութեամբ: Ինչո՞ւ խաղաքարտերդ բանալ, երբ այցելութեան հարցը դեր եւս յստակ չէ: Բայց պատասխանին մէջ կայ նաեւ այն տուեալը, որ հայ ժողովուրդը չի կրնար նման այցի կապակցութեամբ բացթողում կատարել եւ «իր տեսակէտը կ'արտայայտի»: Իսկ ժողովուրդն ինչպէ՞ս կարտայայտէ իր տեսակէտը, եթէ այդ համակարգուած ու ծրագրուած չըլլայ կազմակերպիչ քաղաքական ուժի մը կողմէ: Աւելի'ն, նկատի ունենալով որ այսպէս կոչուած «Տէր Պետրոսեանական ընդդիմութիւնը» արդէն համաձայն է նախագահ Սարգսեանի յղած այցի հրաւէրին, Հայաստանի մէջ ՀՅԴ-էն բացի ո՞ր քաղաքական ուժն է, որ սկզբունքային կեցուածքով նման արտայայտութիւն պիտի դրսեւորէ:

Հոս կայ շատ կարեւոր հանգամանք մը, որ պէտք է ընդգծուի: Վերջին տասնամեակին եւ պայմաններու բերումով քաղաքական գործի նետուած
ՀՅԴ-ն քոալիցիոնի անդամ ըլլալով հանդերձ որոշ հարցերու ու քաղաքական հայեցակէտերու պարագային չէ վարանած իր սկզբունքային հակառակութիւնը արտայայտելու, եթէ այդ հարցերն ու հայեցակէտերը կուսակցութեան որդեգրած համահայկական սկզբունքներուն դէմ են կամ զանոնք վտանքի կրնան ենթարկել: Այդպէս էր պարագան նախագահ Քոչարեանի իշխանութեան օրով ու այդպէս ալ կը շարունակուի այսօր:

Ահավասիկ, Կիւլի այցելութեան պարագան այն հարցերու շարքին է, ուր ՀՅԴ.ն, Սարգսեանի վարչակարգին մաս կազմելով հանդերձ, իր ինքնորոյն միջոցներով կը հակազդէ անոր: Բայց հակազդեցութիւնը ոչ թէ կամայական յ ու արտարոց, այլ զուսպ, կշռուած ու քաղաքական հասունութիւն ցուցաբերող:

Հետեւաբար, երբ Կիւլի ինքնադիրը Զուարդնոց Օդակայան վայրէջք կատարէ, հոնկէ մինչեւ Հրազդան Մարզաւան դէմ հանդիման պիտի գտնուի Հայկական Ցեղասպանութեան հետեւանքով ստեղծուած ու Հայ Դատի ամբողջական հետապնդումով սկզբունքային ու անշեղ կեցուածք ցուցաբերող ՀՅԴ-ին ու շատ հաւանաբար այդ նոյն սկզբունքայնութեան հաւատացող ու անոր հաւատարիմ մնացող հայ Մասային:

ՀՅԴ-ն գիտակից է իր առաքելութեան ու քաղաքական մոմընտը լաւ սերտելով կ'ընէ, այն ինչ որ իր պատմական ժառանքը կը թելադրէ: Կը մնայ, որ նախագահ Սարգսեան ու իր վարչակարգը անկեղծ ու հաստատ մնան Հայկական Ցեղասպանութենէն ու անկէ բխած Հայ Դատէն ոչ մէկ գնով չզիջելու իրենց կատարած խոստումներէն:

ԱՄՆ-ՌՈՒՍԱՍՏԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏԵՒԱՆՔՈՎ՝ «Պաղ Պատերազմ»ի Ու «Ազդեցութեան Գօտիներ»ու Ուրուականի Վերադարձը

2008-08-21T17:54:00.000-07:00

Մէկ կողմէն Վրաստանի Հարաւային Օսէթիոյ վրայ յարձակումով ու անոր դէմ Ռուսաստանի ծաւալած հակահարձակողական ընթացքով վտանգաւոր աստիճանի հասած կովկասեան թնճուկը, իսկ միւս կողմէն, անցնող Չորեքշաբթի օր Լեհաստանի մայրաքաղաք Վարշաւիոյ մէջ ԱՄՆ-ի եւ Լեհաստանի միջեւ ստորագրուած հրդիրային «Պաշտպանողական Վահան»ի համաձայնագիրը, կարծէք թէ աշխարհը ետ կը տանին խորհրդային օրերու երկբեւեռ ժամանակաշրջանի «Պաղ Պատերազմ»ի ու այսպէս կոչուած «Ազդեցութեան Գօտիներ»ու երբեմնի իրավիճակին:

Հազիւ թէ պայթիւնները լրեցին Կովկասի մէջ, Վրաստանի հարցով «վիրաւորուած» Միացեալ Նահանգները կացութիւնը դեժացուց Լեհաստանի հետ փոխադարձ ապահովութեան ու զինուորական ոժանդակութեան համաձայնագիրը կնքելով:

Ասոր փոխարեն Սոչիի մէջ Ռուսաստանի նախագահ Մետվետեւի հետ հանդիպում ունեցած Սուրիոյ նախագահ Պաշշար Ասատ յայտարարեց, որ կողմերը բաւական յառաջացած են վերաբանալուՍուրիոյ միջերկրական ծովեզերեայ Թարթուս քաղաքին խորհրդային օրերուն գոյութիւն ունեցող ռազմական նաւահանգիստը, որու հիմամբ Ռուսաստան իր նաւատորմը կրնայ Սեւ Ծովէն Միջերկրական Ծով փոխադրել՝ Ուքրանական ժխտական կեցուածքին հետեւանքով:

Աւելին, Ռուսաստանի ու Սուրիոյ նախագահներու հանդիպումին մօտիկ աղբիւրներ նաեւ յայտնեցին, որ Ռուսիա համաձայնած է Սուրիան օժտել հակաօդային եւ հակահրասայլային հրդիրներով, ինչպէս անեւ քննուած է Սուրիոյ մէջ Ամերիկայի Լեհաստանի մէջ զետեղած «Պաշտպանողական Վահան»ի օրինակով վահան մը զետեղել:

Այս նորութիւնները եթէ բան մը կը նշանակեն, այդ ալ այն է, որ կացութիւնը կը վերադառնայ խորհրդային օրերու երկբեւեռ ժամանակաշրջանի «Պաղ Պատերազմ»ի ու այսպէս կոչուած «Ազդեցութեան Գօտիներ»ու երբեմնի իրավիճակին:

Ռուսաստանի ու Սուրիոյ նախագահներու յայտարարութիւններուն առաջին հակադարձողը եղաւ Իսրայէլի արտաքին նախարարը, որ թէըւ նշեց, որ իր երկիրը կը գիտակցի Ռուսաստանի նման պետութեան մը միժազգային շահերուն, սակայն աւելցուց, որէ նման «վահան»ի մը Սուրիոյ մէջ զետեղումը հիմնովին կը փոխէ Միջին Արեւելքի մէջ ուժերու հաւասարակշռութիւնը եւ կե սպառնայ շրջանի ապահովութեան:

Արդիօ՞ք ԱՄՆ.ի առած քայլերը Ռուսաստանի Կողմէ Վրաստանի Օսէթիոյ վրայ կատարած հարձակումին դէմ հակազդեցութիւն է, թէ երկու կողմերը (իմա՝ ԱՄՆ եւ Ռոպւսաստան) արդէն իսկ նախապէս նման ծրագիրներ ծրագրած էին:

Անքամ մը եւս կը շեշտենք, որ մեծպետական ազգային ղահերու հետապնդումը դէպքի մը հակազդեցութեան իմաստով տեղի չունենար, այլ նախապէս ծրագրուաԾ ԿԸԼԼԱՅ: Հետեւաբար, բանականութիւնը ենդադրել կու տայ, որ երկու գերպետութիւններն ալ իրենց «Plan B” ները պատրաստ ունէին:

Հետեւաբար, նկատի ունենալով որ Վրաստան նախայարձակն էր, հարց կը տրուի թէ կացութիւնը դեժացնող կողմը ԱՄՆ-ն էր, որովհետեւ Վրաստան անոր ցուցմունքներով կ'առաջնորդուի: Իսկ ինչո՞ւ ԱՄՆ-ի կողմէ Ռուսաստանը ջղաքրքիր դարձնելու այս ընթացքը: Հարց կը տրուի նաեւ, որ ԱՄՆ այս կացութեան հասնելու գծով որքանո՞վ իրախզէկ դարձուցած էր Երոպայի ու ՆԱԹՕ-ի իր դաշնակիցները:

Իր վարչակարքի վերջին օրերուն Իրաքի ու Աֆղանիստանի հարցերուն վրայ միջազգային նման վտանգաւոր կացութիւններ յառաջացնող Պուշի վարչակարգը, ըստ երեւոյթին, միջազգային աւելի բարդ ու վտանգաւոր կացութիւն մը ժառանք կ'ուզէ ձգել իր յաջորդին: Եթէ այդ յաջորդը Մըքէյնը ըլլայ, ան պիտի ողջունէ կացութիւնը եւ, հետեւաբար, աշխարհը պիտի ստիպուիէ չորս տարի եւս վտանգաւոր կացութիւններ ապրելու ու զանոնք լուծել փորձելու:

Միւս կողմէ, խոհրդային վարչակարգի բլուզումէն ի վեր ընդհանրապէս լուր մնացած Ռուսաստանը արդէն իսկ ԱՄՆ-ը հակակղռելու նախանշաններ ցոյց կու տայ: Աւելին, ան ոչ միայն Իրանի հիւլէական հարցին գծով ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդէն ներս իր վէթոն գործածելու պիտի միտի, այլ նոյնիսկկ Իրանը պիտի ներգրաւէ Սուրիոյ հետ իր ստեղծած «Պաղտպանողական Վահան»ին: Այլ խօսքով, Ժուսաստան իր ազդեցութեան գօտին պիտի տարածէ Միջին Արեւելքի մէջ եւ անկարելի չէ, որ իր նաւատորմիղը կայք հաստատէ Միջերկրականէն ետք Ծոցի ջուրերուն մէջ:

Մեզի, հայութեան համար, կացութիւնը պաղ ջիղեր կը պահանջէ: Հայաստան ռազմական ու ապահովական իմաստով համաձայնագիր է Ռուսաստանին: Հետեւաբար, յառաջիկայ հանգրուանին մեր քաղաքական մտածողութեան ու ռազմավարական վերլուծումին հիմնական առանցքը ապագայի միջազգային պղտոր ջուրերուն մէջ մեր երկրի ապահոպվութիւնն ու անվտանգութիւնը ապահովող դիավարութեան տուեալները յայտնաբերելը պէդք է ըլլայ:

ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԱՀԱԿԱՇՒԻԼԻԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ՝ «Բարեկամ եւ Դաշնակից»ի Ոդիսականը...

2008-08-14T12:04:00.000-07:00

Քաղաքական դէտեր տարբեր մեկնաբանութիւններ տուին Վրաստանի կողմէ Հարաւային Օսէթիոյ վրայ յարձակումին: Պէտք է ըսել, որ հարցը ինքնին անբացատրելի կը թուի: Այլապէս ինչպէ՞ս բացատրել Սահակաշւիլիի արկածախնդրական քայլը, երբ նոյնիսկ պարզ մարդու մը հասկացողութեամբ ըրածը խելաքարութեան նման բան մըն է:

Անցնող շաբթուան մեր սիւնակով ընդգծեցինք որ նախագահ Սահակաշւիլի նման քայլի դիմելու համար անպայման որ տեղէ մը «կանաչ լոյս» ստացած պէտք է ըլլար եւ ըսինք, որ այս պարագային այդ միմիայն Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն կրնար գալ: Արդեօ՞ք այդպէս էր, թէ եղածը պարզապէս Սահակաշւիլիի արկածախնդրական մէկ սադրանքն էր, որով ան կը միտէր աշխարհին ցոյց տալ Ռուսիոյ ճնղումներուն հետեւանքով իր ու իր երկրին դիմագրաւած նեղ կացութիւնը եւ, թէկուզ վտանքելով իր երկրի ապահովութիւնը, առիթ մը կ'ուզէր ստեղծել՝ ԱՊՀ-էն դուրս գալու եւ ՆԱԹՕյին միանալով այդ ապահովութիւնը վերահաստատելու:

Նման հարցերու պարագային այնքան ալ դիւրին չէ իրականութիւնը հաստատել: Այսուհանդերձ, հետաքրքրական էր նշմարել, որ ամերիկայի նախագահին կողմէ Ռուսիոյ նկատմամբ արձակուած խիստ խօսքերուն զուգահեռ, ամերիկացի բարձրաստիճան պատասխանատու մը կը յայտարարեր, որ նման պայմաններու տակ Ամերիկա նպատակ չունի զինուորապէս Վրաստանի օժանդակութեան բութալ: Իսկ ինչպէ՞ս բացատրել նման բան:

«Բարեկամ Ու Դաշնակից»

Առաջին հերթին ընդգծենք, որ Լիբանանի մէջ Մայիսի 7-ին Ամերիկայի «բարեկամ ու դաշնակից» նկատուող «Մարտ 14»ի ղեկավարներուն դէմ Հըզպալլայի շղթայազերծած եւ լրատուական միջոցներով այսպէս կոչուած «Պէյրութի գրաւում»էն ետք, Վրաստանին խօսքէ բացի այլ միջոցաւ օգնութեան չհասնելու Ամերիկայի կեցուածքը՝ արդէն իսկ խնդրոյ առարկայ կը դարձնէ Ամերիկային բարեկամ ու դաշնակից ըլլալու հանգամանքը: «Բարեկամ ու դաշնակից» հասկացութիւնը ջակերտեցինք, որովհետեւ մեզի մտաբերել կու տայ երբեմնի Հռոմէական Կայսրութեան որդեգրած ասութաձեւը իր «արբանեակ» երկիրներուն նկատմամբ: Սակայն, դէպքերը կը փաստէն, որ Ամերիկան, նախագահ Պուշի վարչակարգի վերջաւորութեան, ոչ թէ պատրաստ չէ իր բարեկամներուն ու դաշնակիցներուն պաշտպանելու, այլ նոյնիսկ զանոնք միայնակ կը ձքէ պատերազմի դաշտին վրայ:

Հաշուէյարդար

Հիմա վերադառնանք Սահակաշւիլիին: Ան շատ բան կորսնցուց իր արկածախնդիր քայլով: Այսօր, պատերազմական գործողութիւններու սկսելէն շաբակ մը ետք, թէեւ զինադուլ մը հաստատուած է, բայց անոր կայունութիւնը տակաւի'ն խնդրոյ առարկայ կը մնայ: Վրաստանի Օսէթիոյ եւ Աբխազիոյ ճակատներուն վրայ կորսնցուցած հողամասերը, կրած աւերածութիւնն ու երկրի դիմագրաւած ընկերային ու տնտեսական տագնապները նախ կը սպառնան Սահակաշւիլի իշխանութեան եւ իր երկրին ազգային ապահովութեան: Այլ խօսքով, իր երազած յաղթանակին փոխարեն Սահակաշւիլի ստացաւ ցաւցնող պարտութիւն եւ անկայուն վիճակ, մանաւանդ եթէ ի նկատի ունենաք այն, որ ռուսական զօրքեր այսօր պատերազմական գործողութեանց սկսելէն ետք հաւելեալ վրացական հողեր գրաւած կը մնան եւ անոնցմէ դիւրին կերպով հեռանալու տրամադիր չեն:

Սահակաշւիլի կը պնդէ, որ ռուսական «պատասխան»ը եթէ բան մը ցոյց կու տայ, այդ ալ այն է՝ որ Վրաստանը տրոհելու ծրագիրը պատրաստած էր նախքան Վրաստանի կողմէ Հարաւային Օսէթիոյ վրայ յարձակումը: Ան այս իմաստով հարց կու տայ, թէ ռուսական զօրքերը ինչո՞ւ վնաս պատճառեցին Պաքու-Ճէյճան նաւթատար խողովակին, երբ այդ խողովակը զինուորական նշանակութիւն չունի: Սահակաշւիլի կամ տակաւի'ն խելաքարուած է, կամ ալ իսկապէս հասկացութեան հարց ունի, մանաւանդ որ Ռուսիա բազմիցս դժգոհած էր այդ նաւթամուղէն չօգտուելու իրականութենէն: Տակաւին, հակարակորդին տնտեսական հիմնական կրուանները թիրախ դարձնելը ռազմավարական բնական երեւոյթ կը նկատուի: Բայց, ըստ երեւոյթին, ապշած Սահակաշւիլի մը այս տարրական հարցերն իսկ չի կրնար էմբռնել:

Թրքական «Անկիւն»ը

Նաւթամուղի հարցը լաւապէս օգտագործեց Թուրքիան, որուն վարչապետը՝ Էրտողան, այդ անկիւնէն անուղակի կերպով մուտք գործեց տագնապին մէջ եւ հաշտարարի նոր առաքելութիւն մը ստանձնեց:

Սակայն, պէտք է յստակ ըլլայ բոլորիս, որ Էրտողանի նպատակը դիւանագիտական նոր յաղթանակ արձանագրելը չէ, մանաւանդ որ քարիւղատարի անգործ մնալը օրական $300,000 ի վնաս կը պատճառէ անոր (պէտք չէ մոռնալ նաւե այն պարագան որ քարիւղատարի Վրաստանի մէջ բանելէ դադրելէն առաջ, անոր թրքական բաժնին մէջ ՓՔՔի կողմէ որդեգրուած պայթումը զայն ժամանակաւոր կերպով բանելէ դուրս բերած էր: Պէտք չէ նաւե մտահան ընել Իրանի նախագահ Ահմատինառաթի օրերս Թուրքիա կատարած այցելութիւնը, որուն հիմնական թղթածրարը նաւթի ծառաւ Թուրքիոյ այդ նիւթի կարիքներու ապահովումն է):

Նոր «Սէ՞յմ»

Թրքական դիւանագիտական իսկական ճարպիկութիւնը անցնող Հինգշաբթի օր Թիլիս այցելող Էրտողանի ներկայացուցած այսպէս կոչուած «Կովկասեան Միութիւն» մը յառաջացնելու առաջադրանքն է: Էստ նախապէս Թուրքիոյ մէջ յայտարարածին ու զայն Թիֆլիսի մէջ կրկնելուն, Էրտողան կ'ակնկալէ Կովկասի մէջ խաղաղութիւն հաստատել՝ Կովկասի շրջանի երկիրներու (ներարեալ Ռուսաստանի եւ, ինչու չէ՝ Թուրքիոյ) միութեամբ մը: Այսինքն նոր «Սէյմ» մը:

Հետաքրքրական առաջադրանք, բայց արկածախնդրական բնոյթով: Ինչո՞ւ. որովհետեւ բանից դուրս կու գայ, որ Թուրքիա, որ շրջանէն ներս իր դիրքը ամրապնդող դիւանագիտական արշաւի ձեռնարկած է (տեսնել մեր նախորդ սիւնակները) այս «Սէյմ»ին միջոցաւ կը փորձէ իր շրջանային դերը ընթարցակել Կովկասի մէջ եւս եւ խօսք ունենալ անոր երկիրներուն միջյարաբերութեանց մէջ: Կարծէք Ռուսաստան այնքան ալ միամիտ ըլլայ նման բան չհոտոտալու համար:

Ռուսաստանի Դիրքը

Այս բոլոր խաժամուժին մէջ Ռուսաստան փաստէց, որ շրջանի հիմնական ուժն է եւ կրնայ այդ դերը իրագործել իր զինուորական ուժին միջոցաւ: Անոր նախագահը՝ Մետւետեւ, նախ յստակացուց որ ռուսական բանակի Վրաստան ներդաբանցումը վրացական ուժերու կողմէ Հարաւային Օսէթիոյ մէջ կատարուած էթնիկ մաքրագործումն ու ռուսական խաղաղապահ ուժերու անդամներուն սպաննութիւններն են:

Մետւետեւ աւելի հեռու գնաց Սահակաշւիլին պատերազմի ոճրագործ անուանելով: Ան նաեւ յայտարարեց, որ պիտի չջանայ Սահակաշւիլին պաշտօնանկ ընելու, սակայն անոր խրատեց, որ աւելի լաւ կ'ըլլայ եթէ ան հրաժարի: Այս բոլորը կը նշանակեն, որ Մետւետեւ իր բոլոր քայլերը համադրեց՝ ինքզինք իբրեւ Վրաստանի արկածախնդրութեան հետեւանքով յառաջացած անկայուն կացութիւնը դարմանելու եւ այդ իմաստով իր քայլերը համադրեց Եւրոպայի հետ:
Եւրոպական Նախանձախնդրութիւն

Եւրոպական Նախանձախնդրութիւն

Թէեւ Ամերիկա իր արտգործ նախարար Ռայսի թիֆլիս այցելութեամբ պիտի փորձէ իր գերպետական ծանռութիւնը փաստել, սակայն Ռուսիա դիւանագիտական լուռջ աշխատանքով հարցը փոխադրեց եւրոպական թատերաբեմ ու այդպիսով Ամերիկան դուրս կը ձքէ խաղէն:

Ինչպէ՞ս պատահեցաւ այս: Ռուսիա առաջնահերթութիւնը տուաւ ֆրանսական դիւանագիտական առաջադրանքներուն, երբ ընդունեց Ֆրանսայի արտգործ նախարար Քուշնէրը, որ հիմնական դեր ունեցաւ Վրաստանի զինադադարի ստորագրութեան մէջ: Ամերիկա այս բոլորին մէջ դիտողի դերին մէջ մնաց:

Տակաւի'ն, Ռուսաստան նաեւ դիւանագիտական նոր յառաջխաղած արձանագրեց, երբ զինադադարի ստորագրութեան իրաւունք տուաւ Հարաւային Օսէթիոյ եէ Աբխազիոյ նախագահներուն, ինչ որ երկու տարածքներն ալ միջազգային դիւանագիտական ոլորտ փոխադրեց եւ նոր կարելիութիւններ բացաւ անոնց վերջնական անկախութեան (կամ հանրաքուէներով որոշուած այլ կացութեան) համար:

Եզրափակում

Այս բոլոր վերլուծումներով հանդերձ Կովկասէն ներս խաղաղութեան վերահաստատումը ստորագրուած զինադադարով պիտի չիրականանայ: Կացութիւնը յղի կը մնայ: Զինուորական գործողութեանց վերսկսումը աւելի քան հաւանական է (ըստ վերջին լուրերուն կռիւները դեր աւարտած չեն եւ կը շարունակուին առնուազն Վրաստանի Կորի քաղաքի շուրջ):

Անքամ մը եւս կը մնայ շեշտել, որ Այս կացութիւնը մտահոգիչ է Հայութեան համար: Առաջնահերթ վտանքը կը սպառնայ Ջաւախքին: Աջալուրջ պէտք է ըլլալ նաեւ ղարաբաղեան եակատին վրայ եւ երբեք չմտածել, որ Վրաստանի արկածախնդրութեան հետեւանքով Ատրպէյճան յարձակողական առաջադրանքէն հրառարած է:

Կարեւոր էին Հայաստանի կառավարական պատասխանատուներուն կողմէ կատարուած միասնականութեան կոչերը: Բայց աւելի կարեւոր է նման բան լսել պատնէշի միւս կողմէն, նկատի ունենալով որ ներքին որեւէ խլրտում իր բացասական ազդեցութիւնը պիտի ունենայ մեր երկրին ու ռողովուրդին ապահովութեան նկատմամբ:

Վրաստանի Յարձակոական Աքտը Սպառնալիք Է Հայութեան

2008-08-09T17:54:00.000-07:00

Եւ կացութեան վատդարացումը սկսաւ Հարաւային Ոսէթիոյ անկախ հանրապետութեան վրայ Վրաստանի անակնկալ յարձակումով: Ժամանակ մը առաջ գրած էինք, որ յետ Փետրուարի ընտրութիւններուն Երեւանի մէջ տեղի ունեցած խլրտումները վտանգաւոր են՝ նկատի ունենալով որ անոնք խնդրոյ արարկայ կը դարձնեն Հայաստանի ապահովութիւնը: Ըսինք նաեւ, որ կ'ապրինք վտանգաւոր շրջանի ու ժամանակաշրջանի մը մէջ, որովհետեւ Ուքրանիան ու Վրաաստանը կը փորձէին, ու տակաւին կը փորձեն, մաս կազմել ՆԱԹՕ-ի ուխտին, ինչ որ հիմնական վտանգ կը սպառնայ Ռուսիոյ ապահովութեան, մանաւանդ որ Ամերիկա կը փորձէր, ու տակաւին ետ կեցած չէ Ռուսիոյ դէմ հրդիրային կազմածներ զետեղել Արեւելեան Եւրոպայի մէջ: Միւս կողմէ, Ատրպէյճանը ժամանակէ մը ի վեր թշնամական յայտարարութիւններով կը հոխորտայ Արցախին ու Հայաստանին: Եթէ նոյնիսկ Հայ-Թրքական յարաբերութեանց մէջ նորաձեւութիւն մը մտցնելու նախագահ Սարգսեանի փորձը Ապահովական իմաստով «դրական» ակդ կը նկատուի, Վրաստանի այս վերջին քայլը այդ եւս կրնայ խանգարել:

Այս բոլորը ըսինք լաւ գիտնալով որ Հայաստանի ապահովութեան վատդարաձումը իր ժխտական անդրադարձը ունի Արցախի ու Ճավախքի համար:

Հիմա որ Վրաստան զինուորական գործողութիէններու անցաւ Հարաւային Օսէթեան «ծունկի բերել»ու եւ իր գերիշխանութիւնը հոն վերահաստատելու, Իսկ նախագահ Սահակաշվիլի զինակոչ յայտարարեց, կացութիւնը վտանգաւորէն անցաւ պայթուցիկի եւ նոյնիսկ ահաւորի:

Միւս կողմէ, Ռուսիոյ ձեռնածալ չմնալու յայտարարութիւնը եւ վրացական հարցակումի ենթակայ Օսէթիային բոլոր միջոցներով օգնութեան հասնելու վճրականութիւնը Կովկասը անքամ մը եւս ապահովական ծանռ ու խիստ վտանգաւոր կացութեան կը մատնէ: Ռուսական ուժեր արդէն գետնի վրայ հոն են եւ խաշաղապահ դերակատարութիւն ստանձնած են: Սակայն վրացական ռմբակոծումները արդէն իսկ մարդկային վնասներ պատճառած են ռուս զինուորներու շարքերուն մէջ: Այս արդէն բաւարար է, որ Ռուսիա ուժգին կեցուածք մը որդեգրէ Վրաստանի դէմ, որպէսզի այդ միջոցաւ նաեւ խօսք հասկցնէ անոր արեւմտեան ու ամերիկեան դաշնակիցներուն:

Պէտք չէ մոռնալ նաեւ, որ Հարաւային Օսէթիան Վրաստանի միակ անկախամէտ շրջանը չէ: Իրականութեան մէջ, ան չափով աւելի փոքռ է քան Աբխազիան, որ Խորհրդային Միութեան բլուզման արդիւնքով Օսէթիոյ հետ անջատուելով իր անկախութիւնը յայտարարեց Վրաստանէն:

Վրաստանի տարանջատման վտանգը իսկական է Սահակաշվիլիի համար: Ան լաւ կը գիտակցի, որ եթէ չկարողանայ Վրաստանի կազմէն ն երս բերել անջատողական այս երկու շրջանները, Վրաստանը իբրեւ ինքնորոյն երկիր կրնայ կորսուիլ: Այսուհետեւ, գիտնալով վրաստանի ռազմական ուժն ու տնտեսական կարողութիւնը, հարց կը տրուի թէ ան ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս նման արկածախնդրութեան կը ձեռնարկէ, մանաւանդ նկատի ունենալով որ կը դիմագրաւէ Ռուսիոյ նման հսկայ ուժի մը զինուորական ցասումը: Ռուսիա արդէն յայտարարած է, որ ռուս զինուորներու մահուան պատճառ հանդիսացող կողմը խստօրէն պիտի պատժուի:

Ի՞նչ են նման կացութեան մը մէջ Հայաստանին, Արցախին եւ Ճավախքին դիմագրաւած վտանգները.-

Ատրպէյճան ատենէ մը ի վեր կը սպառնայ զինուորական գործողութեանց անցնիլ Ղարաբաղը վերագրաւելու համար: Տեսանք, թէ Ատրպէյճան ինչպէ՞ս օգտագործեց Երեւանի մէջ Մարտին տեղի ունեցած իշխանութեան դէմ ցոյցերը: Արցախի ճակատին վրայ ճեղք մը բանալու համար: Թէեւ հայկական պաշտպանողական դիրքերը ամուր կը մնան այս վտանգին դիմաց, սակայն կարելի է, որ Հոկտեմբերին նախագահական ընտրութիւններու պատրաստուող Ալիեւ արկածախնդրական քայլերու դիմէ իր ընտրողական պազան ամրացնելու, մանաւանդ որ ան խիստ կարիքը ունի նման բանի:
Այս պայթումին դիմաց ձեռնածալ պիտի չմնան Թուրքիան ու Վրաստանի Արեւմուտքի դաշնակիցներն ու մանաւանդ Ամերիկան, որոնք Վրաստանը Ռուսիոյ դէմ իրենց առաջնակարգ դիրքը կը նկատեն: Վերջապէս, Սահակաշվիլիի վարչակարգը այս ուժերուն կողմէ գունաւոր յեղափոխութեամբ եկած իշխանութիւն մըն է եւ իր առած յարձակողական այս քայլին նկատմամբ վստահաբար խորհրդակցած է անոնց հետ:

Այս յարձակումէն ետք Վրաստան աւելի թշնամական պիտի մօտենայ Ճավախքի նկատմամաբ: Հետեւաբար, այն բոլոր փորձերը, որոնք հոն ապրող հայութեան կեանքի բարելաւման եւ, ինչու չէ, շրջանի ինքնիշխան դառնալուն կը վերաբերէին, յառաջիկայ հանգրուանին պիտի բաղխին վրացական անդրդուելի դիմադրութեան: Շատ հաւանական է նաեւ, որ յայտարարուած
զորակոչին պատճառով Վրաստան ստիպողական վիճակ յայտարարէ երկրէն ներս ու կասեցնէ խաղախական ու քաղաքացիական ազատութիւնները, ինչ որ շեշտակի խնդիրի պիտի վերածուի առանձ այդ ալ խտրութեան թիրախ եղող ճավախքահայութեան համար: Պարզապէս նկատի ունենանք այն պարագան, որ իբրեւ Վրաստանի քաղաքացիներ, ճավախքահայութիւնը պիտի ստիպուի զորակոչի մը ներքեւ իր զաւակները պատերազմի ճակատ ղրկելու եւ զոհելու:

Կացութիւնը բաւականին վտանգաւոր է: չենք գիտեր թէ յառաջիկայ օրերը ի՞նչ նորութուններ պիտի բերեն եւ ի՞նչ շրջանային ու միջազգային կացութիւններ պիտի ստեղծեն:

Հայութեան կը մնայ աչալուրջ եւ զգաստ ըլլալ: Պէտք է լաւ մտածել եւ մեր բոլոր կարելիութիւնները ի գործ դնել՝ Կովկասի մէջ ստեղծուած ու տակաւին ստեղծուելիք այս վտանգաւոր կացութիւններէն նուազագոյն վնասով դուրս գալու:

ՈՒՍԱՆԵԼԻ ԴԱՍԵՐ... ՔԱԹԱՐԷՆ

2008-08-02T20:43:00.000-07:00

Այս շաբաթ կ'ուզեմ ընթերցողս վայրկեան մը դուրս բերել վերջին ժամանակաշրջանի գրած նիւթերուս ոլորտէն ու խօսիլ հարցի մը մասին, որ ալիքներ կը յառաջացնէ Միջին Արեւելքի քաղաքական իրականութեան մէջ:

Գրեթէ ծանօթ իրականութիւն է, որ Միջին Արեւելքի քաղաքականութեան հսկաները արաբական կողմէն Սէուտական Արապիան ու Եգիպտոսն են: Մէկը իր դրամով, իսկ միւսը՝ իր ժողովուրդին թիւով: Միւս կողմէ, կան նաեւ Իրանի, Թուրքիոյ եւ Իսրայէլի նման ոչ արաբական շրջանային մեծ ուժեր, առաջինը հարուստ նաւթով ու ժողովուրդի թիւովի, երկրորդը՝ ժողովուրդի թիւով, իսկ երրորդը՝ տարածքով ու ժողովուրդի թիւով փոքռ, բայց արտաքին օժանդակութեամբ, հսկայական ճարտարարուեսրով ու զինական կարողութիւններով հզօր նկատուող ուժեր:

Հոս պէտք է նաեէ շեշտել թէ ժամանակէ ջամանակ աւելի փոքռ ուժեր, ինջպիսին են Սուրիան ու Իրաքը, մասամբ յաջող եւ մասամբ անյաջող փորձեր կատարած են հսկաներու «քլապ»ին մաս կազմելու:

Անշուշտ ընթերցողը իրաւունք ունի հարց տալու թէ վերեւի «քլապ»ի այս բնութագրումը որքանո՞վ իրականութեան կը համապատասխանէ այսօր, մանաւանդ որ Ամերիկայի Իրաքի միջոցաւ շրջանէն ներս հաստատուիլը մեծապէս ազդած է այս շրջանային հսկաներու անցեալին ցուցաբերած կարողականութեան վրայ եւ շրջանէն ներս ժամանակին հաստատուած հաւասարակշռութիւնը, մինչեւ ցնոր տնօրինութիւն, խախտած կը մնայ:

Բայց վայրկեանի մը համար ընդունինք այն բնութագրումը, որուն համաձայն Միջին Արեւելքի վերջին քանի մը տասնամեակներու քաղաքականութիւնը ընթհանրապէս որոշուած է կամ տակաւին կ'որոշուի այս շրջանային հսկաներու միջոցաւ, անշուշտ ի նկատի ունենալով որ անոնք այդ կարելիութեան տէր դարձած էին կամ տակաւին են՝ գերպիտութիւններու եւ Արեւմուտքի հետ անոնց իրականացուցած սերտ յարաբերութիւններով, իրենց «ծանռութեամբ» մնացեալ պետութիւններուն ներուն պարդադրած իրենց ցուցմունքներով, ինչպէս նաեւ՝ դիւանագիտական :

Սակայն, վերջին հանգրուանին այս հսկաներու «քլապ»ին միացած է տարածքով ու ժողովուրդի քանակով համեմատած փոքռ պետութիւն մը՝ որ իր քաղաքական ու դիւանագիտական ճկունութեամբ սկսած է նոր ալիքներ յառաջացնել Միջին Արեւելեան իրականութենէն ներս: Այս երկիրը Ծոցի (ձեզ կը ձգեմ զայն Պարսկական կամ Արաբական կոչելու հարցը) փոքռ երկիրներէն մէկը ըլլալով հանդերձ, կարողացած է քաղաքական նոր «նմոյշ» մը ստեղծել, որ զինք շրջանի քաղաքական ու դիւանագիտական կարեւոր առանցքի վերածած է:

Ընթերցողը պէտք է կարդացած ըլլայ թէ վերջին հանգրուանին Քաթար ի՞նչ կարեւոր դեր ունեցաւ Լիբանանաեան թնճուկի լուծման մէջ: Այն ինչ որ Սէուտական Արապիան ու Եգիպտոսը, իրենց ետին ունենալով Արաբական Լիկան ու անոր կարողականութիւնը, չկրցան իրագործել այսպէս կոչուած «Լիբանանի հանար Արաբական Նախաձեռնութիւն»ը, Քաթարն ու անոր իշխանը կարողացան հարցը լուծման ընթացքի մէջ դնել Մայրաքաղաք Տոհայի մէջ կազմակերպուած Լիբանանաեան Խորհրդաժողովով:

Վերջերս նաեւ քաղաքական դէտեր սկսած են արտայայտուիլ Պաղեստինեան թնճուկի գծով լուծումի մը հասնելու հարցը եւս Քաթարին յանձնելու մասին:

Եթէ Թուրքիոյ կառավարութիւնը իր շրջանային ու համաշխարհային դիւանագիտական «իմէճ»ը բարելաւելու նպատակով Սուրիա-Իսրայէլ անուղղակի բանակցութիւններուն նախաձեռնողը եղաւ ու այդպիսով մասամբ օգտակար հանդիսացաւ Սուրիոյ հանդէպ այսպէս կոչուած ամերիկեան մեկուսացման քաղաքականութեան մէջ ճեղք մը գոյացնելու, այդ կատարեց իր ոչ արաբ շրջանային ուժ ըլլալուն եւ Իսրայէլի, իսկ վերջին տարիներուն Սուրիոյ, իր հետ ունեցած դիւանագիտական կապերու ամրապնդման միջոցաւ:

Անդին, Քաթար, փոքռ արաբ երկիր մը, կարողացաւ արաբական աշխարհէն ներս հարցեր լուծելու (կամ չլուծելու) մենաշնորհը ունեցող Սէուտական Արաբիայէն ու Եգիպտոսէն խլել այդ մենաշնորհը եւ այսպիսով սկիզբ մը յառաջացուց քաղաքական նոր դրուածքի մը, որ կարող է մեծ փոփոխութիւններ յառաջացնել շրջանին մէջ:

Հիմա խօսինք այն մասին թէ ի՞նչ հիմքերու կը յենի Քաթարեան այս նոր քաղաքականռդիւանագիտական դրուածքը:

Իր քարիւղի շտաեմարաններուն պատճառաւ Ծոցի շրջանը միշտ ալ կարեւոր դեր ունեցած է միջազգային քաղաքականութեան մէջ: Անոր ապահովութիւնը հիմնական հարց է Ամերիկային ու արեւմուտքին համար: Այն աստիճանին, որ գերպետութիւններ վարանած չեն իրենց զինուորական մկանները նշմարելի դարձնել անոր ջուրերուն մէջ: Կը բաւէ ակնարկել վերջերս Իրանի կողմէ ծոցը փակելու վտանքին դիմաց (եթէ նման վտանք իրականութիւն է թէ երեւակայական) ամերիկեան ու եւրոպական նաւատորմերու կողմէ հոն կատարուած ուժի ցուցադրութեան:

Քաթարը ծոցի արաբական կողմը եզերող Քուէյթի, Արաբական Էմիրութեանց եւ շարք մը քաիւղով հարուստ արաբական փոքռ երկիրներու ղարքին գտնուող Երկիր մըն է: Մինջ վերջին տասնամեակին այս փոքռ երկիրները տնտեսական հսկայական յառաջացումներ կ'արձանագրեն ու քարիւղի գիներու բարձրացման արդիւնքով (կամ հետեւանքով) յաւելեալ գումարներ կը ներդրեն իրենց ապագայ վերելքին համար, Քաթար այդ բոլորէն անդին կ'անցնի ու հարստութեան կողքին ինքզինքին իր կարողութիւններէն անդին շրջանային ու միջազգային դիւանագիտական ու քաղաքական վարկ կ'ապահովէ:

Այս գղով քանի մը հաստատումներ կատարենք.-

Քաթար իր հողերուն վրայ կը պահէ շրջանի ամենամեծ ամերիկեան խարիսխը:
Ամերիկայի շրջանային բանակի ղեկավարութիւնը Քաթարի մէջ կը գտնուի:
Քաթար տէրն է ու իր հողին վրայ կը բանեցնէ «Ալ Ճազիրա» արաբական լրատուկան կայանը (որ վերջերս նաեւ արձակեց իր անգլերէն լրատուական բաժինը), որ որոշ չափով հակաամերիկեան լրատուութիւն կը սփռէ:
Քաթար իսկապէս յատուկ հաւասարակշռութիւն կը պահէ շրջանէն ներս իրար հակասող ուժերուն մ իջեւ: Ան մէկ կողմէ բարեկամն ու դաշնակիցն է Ամերիկային ու Եւրոպային, ինչպէս նաեւ շրջանային հսկաներ՝ Սէուտական Արաբիոյ ու Եգիպտոսի, իսկ միւս կողմէ յարգանքի կ'արժանանայ Իրանի եւ Սուրիոյ կողմէ:
Քաթար այն արաբական երկիրներէն է, որ դիւանագիտական կապեր ունի Իսրայէլի հետ:

Ինչպէ՞ս բացատրել Քաթարի այս «ֆենոմեն»ը:

Վերջերս, Փարիզի մէջ, Ֆրանսայի նախագահ Սարքոզիի հրաւէրով կայացաւ Միջերկրական Ծովը եզերող երկիրներու համագործակցուդեան վեհաժողովը: Հոն էին զանազան երկիրներու նախագահները եւ Սարքոզի, Ֆրանսայի անկախութեան տօնին առէնդեր առիդը ապահովեց նախ ֆրանսական դիւանագիտութեան ու իր անձնական «իմէճ»ին զարկ տալու, լիբանանեան ու պաղեստինեան հարցերու լուծման գործընթացը ամրագրելու, ինչպէս նաեւ՝ Սուրիա-Իսրայլ բանակցութեանց յարատեւումը ապահովելու:

Այս հաւաքին զարմանալի երեւոյթներէն մին էր Յորդանանի նման երկրի մը (որ Միջերկրականի եզրէն այնքան ալ հեռու չի գտնուիր) ներկայացուցիչին, այս պարագային թագաւորին, բացակայութիւնը:

Սակայն հարցին աւելի զարմանալի իրողութիւնը այն էր, որ հոն կը գտնուէր Միջերկրական Ծովէն շատ ու շատ հեռու գտնուող Քաթարի իշխանը:

Տակաւի'ն շատ երկար կարելի է խօսիլ Քաթարի շղթայազերծած դիւանագիտական ու քաղաքական իսկապէս հիանալի գործընթացին մասին: Կարելի է նաեւ երկար խօսիլ այն մասին, թէ Քաթար այն երկիրներէն է, որու կառավարութիւնը ինքնաքննադատման ճամբով կը փորձէ իսկական ժողովրդավարութիւն մը հիմնել շրջանի մը մէջ, ուր նման բան երեւակայական կը թուի ըլլալ: Կրնանք նաեւ երկար խօսիլ այն մասին, թէ Քաթարի ժողովուրդը իր կառավարութեան ներքին քաղաքականութեան արդիւնքով շրջանի ամենէն բարոր ժողովուրդներէն է, չ'ըսելու համար ամենեն բարորը: Սակայն, այս հարցերը երկրորդական են Քաթարի արտաքին յարաբերութեանց մարզէն ներս արձանագրած դիւանագիտական յառաջխաղացքին:

Հետեւաբար, ուսանելի շատ դասեր ունինք քաղելիք Քաթարէն...

Հայկական Ցեղասպանութիւնը Եւ Դիւանագէտներու Կամ Պատմաբաններու Յանձնաժողովներու Ղփոթութիւնը...

2008-08-02T20:42:00.000-07:00

Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերճ սարգսեանի Մոսկուայի մէջ հայեւթուրք յարաբերութիւններու գծով կատարած յայտարարութիւնն ու անկէ ետք, Wall Street Journal օրաթերթին մէջ իր ստորագրած յոդուածը հիմնական քննութեան արարկայ դարձաւ ու տակաւին կը դառնայ հայկական ու թրքական մամնուլներուն մէջ:

Մինջ թրքական կողմը դրական դրսեւորումով կ'ընդառաջէ Սարգսեանի յայտարարութեան, անդին, Հայկական կողմը, յանձինս քաղաքական ու հասարակական կազմակերպութեանց որոնց գլխաւորներէն կարելի է նկատել Հ.Յ.Դ.ն ոպւ Ռ.Ա.Կ.ը, նախագահին կատարածը քաղաքական «կաֆ» կը նկատեն ու հայութիւնը կը հրաւիրէն ամուր կարչելու Հայկական Ցեղասպանութեան անժխտելիութեան, ինչպէս նաեւ անով դրսեւորուող հողապահանջի ու արդար յատուցումի իրողութեանց վրայ:

Այս բոլորին մէջ խնդիրը այն է, որ հարցը ունի երկու երես, իսկ մենք կ'անդրադառնանք անոր մէկ երեսին միայն:

Առաջին հերթին յստակացնենք, որ Նախագահ Սարգսեանի Մոսկուայի մէջ կատարած յայտարարութիւնը ձախավեր էր, չըսելու համար տհաճ ու անտեղի: Անկարելի է հասկնալ, որ նախագահ մը, որ պէտք է անպայման իր կողքին ունենայ խոհեմ ու իմաստուն խորհրդականներ, ինչպէ՞ս նման թակարդ մը կը լառէ ինքնիրէն ու Հայկական Ցեղասպանութեան հարցին վերաբերող խիստ պատասխանատու յայտարարութիւն կը կատարէ:

Հարց կը ծագի թէ յայտարարութիւնը կանխամտածուա՞ծ էր կամ ոչ: Քաղաքական աշխարհին մէջ պետական չափանիշով յայտարարութիւնները անպայման որ կանխամտածուխած կ'ըլլան: Սակայն այս մարզին մէջ այնքան մեծ են քաղաքական անձնաւորութիւններու կատարած «կաֆ»երը, որ վայրկեանի մը համար մարդ կրնայ մտածել, թէ քաղաքական այսինչ կամ այնինչ պատասխանատուն ինչպէ՞ս եւ մանաւանդ ինչու՞ նման բան կը կատարէ:

Կայ նաեւ այն վարկածը, որ մամլոյ ներկայացուցիչներ (այս պարագային մանաւանդ գրաւոր մամուլի, որովհետեւ հեռուստացոյցի վրայ նման բան կարելի չէ) սխալ կը մեկնաբանեն ու կը տպեն քաղակական պատասխանատուի մը ըսածը կամ ըսածները: Սակայն, նախագահ Սարգսեանի պարագային նման դիւրիմացութիւն չկայ ու կը մնայ ըսել որ ան կամ կանխամտածուած կերպով ըսաւ իր ըսածը, կամ ալ քաղաքական «կաֆ» մը ըրաւ: Եթէ պատահածը վերջինն էր, նախագահը այդ կարաելի էր դարմանել յստակ ելոյթով մը: Երբ նման բան ցարդ չէ կատարուած, ու անոր փոխարեն հարցի մասին միայն «թոյլ» բացատրութիւններ կը հրապարակուին նախագահի գրասենեակէն, ուրեմն սա կը նշանակէ որ ըսուածը ճիշդ է եւ նախագահը կը կրէ իր ըսածին ամբողջական պատասխանատուութիւնը:

Հիմա գանք հարցի միւս երեսին, որ Հայաստանի ու Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութեանց բնականոնացման կը վերաբերի: Նախագահ Սարգսեան իր ելոյթին մէջ ըսած էր, որ միայն յարաբերութեանց նորմալացումէն (իմա դիւանագիտական յարաբերութիւններու ստեղծումէն) ետք է, որ հայ եւ թուրք պատմաբաններ կրնան յանձնաժողովի մը միջոցաւ քննել երկու ժողովուրդներու միջեւ խնդրայարոյց եղող հարցերը: Նախագահական գրասենեակը փորձեց բացատրել, որ նախագահի ակնարկութիւնը դիւանագիտական յարաբերութեանց գոյացման կարեւորութիւնը շեշտելն էր եւ թէ անկէ ետք կարելի պիտի ըլլար յառաջացնել յանձնաժողով մը, որ ոչ թէ պատմական իրղութիւններով պիտի զբաղուէր, այլ պիտի կանոնաւորեր երկու երկիրներու միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններն ու քաղաքական այլ հարցերը:

Կը կարծեմ, որ նախագահի գրասենեակի այս բացատրութիւնը եւս տեղին չէր, մանաւանդ որ բոլորին յստակ էր, որ նախագահի կատարած յայտարարութեան բովանդակութիւնը նման դիւանագիտական ու քաղաքական բնոյթի յանձնաժողովի մը յառաջացման չէր վերաբերեր, այլ ուղղակի պատմաբաններու յանձնաժողովի մը որ կրնար քննել Ցեղասպանութեան վերաբերող հարցեր: Հայկական կառավարութիւնը պատրաստ էր այս բոլորը զոհել՝ Հայաստանի ու Թուրքիոյ միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման ու բնականոնացման բագինին վրայ:

Սխալ չհասկցուինք, Հայաստանի ու Թուրքիոյ միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններ ստեղծելու եւ բնականոն դարձնելու հարցը հրամայական մըն էր Հայաստանի անկախացումէն ի վեր: Կը հասկնանք որ Ղարաբաղեան Հարցին պատճառաւ Ատրպէյճանի ու Թուրքիոյ կողմէ Հայաստանի շրջափակումը տնտեսական խոր խնդիրներ ստեղծելէ անկախ կը սպառնար ու տակաւին կը սպառնայ Հայաստանի ազգային ապահովութեան: Չենք կռնար նաեւ մոռնալ, որ այս շրջափակումը մարդկային ինչ վնասներ պատճառեց շրջափակեալ Հայաստանին, անոր անկախութեան առաջին տարիներուն: Հայաստան նոյնիսկ ամբողջովին անտեսուեցաը ազերի իւղը Թուրքիոիյ վրայով Ճիհունի գազամուղէն: Եթէ այսօր Հայաստանը կարողացաւ մասամբ լուծել այդ շրջափակման հետեւանքները այդ կարողացաւ ընել Վրասատանի վրայով ապրանքներու ներածման սուղ մաքսային հարկեր վճարելով, Ռուսիոյ հեր ապրանքներու ներածման ոդային ուղի ստեղծելով, ու մանաւանդ Իրանի վրայով ապրանքներ ստանալով: Հետեւաբար, ողչմիտ կը գտնենք Հայաստանի կառավարութեան թրքական շրջափակումը վերացնելու դիւանագիտական բոլոր աշխատանքները: բայց, անոր գինը Հայկական ցեղասպանութեան իրաւացիուիւնը չի կրնար ըլլալ:

Հայաաստանի նախագահին խօսուն օրինակներ պէտք է ծառայէին հայեւթուրք յարաբերութեանց ստեղծման զարդ նախաձեռնուած բոլոր փորձերը, ներառնելով տխրահռչակ TARK-ի կատակերգութիւնը:

Հայաստանի կառավարութիւնը լաւ պէտք է գիտնայ, որ հայ ժողովուրդը տակաւին պատրաստ չէ Ցեղասպանութեան իրողութիւնը խնդրայարոյց դարձնող որեւէ փորձի առաջ տեղի տալու: Հայաստանի կառավարութիւնը պէտք է կարողանայ Թորքիոյ պետական այրերուն յստակացնել, որ բարի դրացիական կապերը կարեւոր ենմանաւանդ Թուրքիոյ, որ Եւրոպական Միութեան անդամակցութեան դժուարին բանակցութիւնն եր կը վարէ:

Չմոռնանք նաեւ որ Հայկական Ցեղասպանութիւնե Հայաստանի սահմանադրութեամբ իսկ նուիրականացած իրողութիւն է:

Հայաստանի նախագահին խրատ կամ խորհուրդ տալու հաւակնութիւնը չունիմ: Պարզապէս կ'ուզեմ ըսէլ, որ հայեւթուրք յարաբերութեանց քաղաքական համակարգի մը յառաջացման կարեւորութիւնը արդէն իսկ խիստ կարեւոր ու կենսական դարձած է: Երկու երկիրներու ազգային խումբերու խաղերուն գծով Թուրքիոյ նախագահին Հայաստան հրաւիրելը միջազգային հանրային կարծիքին առջեւ շատ դրական իրականութիւն կրնայ ըլլալ: Նման թաքթիքային ձեռնարկութիւններ կարեւոր են, սակայն չեն կրնար ստրաթեկիայի վերածուիլ:

Վերջապէս, Հայաստանի նախագահին կը մնայ սրբագրել իր յայտարարութեամբ յառաջացուցած խնդիրը: Սակայն, նաեւ իրեն ու իր կառավարութեան ու մանաւանդ խորհրդականներուն կը մնայ հաւասարէ հաւասար բանակցիր թրքական կողմին հետ, մանաւանդ որ Թուրքիան ներկայիս պէսպիսի ներքին խնդիրներ կը դիմագրաւէ ու Անոր կառավարութիւնը, որուն գոյութիւնն իսկ խնդրոյ առարկայ է զինք ներկայացնող կուսակցութեան դէմ բացուած դատին հետեւանքով, շատ հաւանաբար կարիքը ունի Հայաստանի հետ բարի դրացիութիւն յառաջացնելու, իր միժազգային «իմէճ»ին փայլք տալու եւ շրջանէն ներս իբրեւ բարի օրինակ ծառայելու համար, ինչպէս որ կը փորձէ կատարել Իսրայէլ-Սուրիա բանակցութեանց իր ստանձնած միջնորդութեամբ: Նման կացութեան մէջ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններ ստեղծելու հայկական դիւնագիտութիւնը պէտք է բաւականին ճկուն ըլլայ, բայց ոչ այդքան ճկուն՝ որ այդ յարաբերութեանց գոյացման դիմաց Հայկական Հարցի ու հայութեան նորաստեղծ հայրենիքին ազգային ապահովութեան սպառնայ: Թող մայս գծով մօտիկ անցեալի դասերը ուսանելի ելլայ մեր պետութեան ղեկավարութեան:

ԴԱՐՁԵԱԼ ԼԻԲԱՆԱՆ

2008-08-02T20:41:00.000-07:00

Անցնող շաբթուան այս սիւնակով անդրադարձանք Պէյրութի մէջ հանկարծակի կերպով բռնկած կացութեան մասին: Փորձեցինք նաեւ տեղի ունեցած ապահովական վիճակի անկումի ետին գտնուող պատճառ(ներ)ը յստակացնել: Բայց սիւնակը գրուած ռոպէին շատ բան տակաւին անյստակ կը մնար:

Թէեւ անցնող մէկ շաբթուան ընթացքին Պյրութի մէջ տեղի ունեցած դէպքերու կրկնորինակները պատահեցան նաեւ Լեռնալիբանանի, Թրիփոլիի ու այլ վայրերու մէջ ու մօտ 7 օր տեւած խլրտումներու հետեւանքով գոյացան մօտ 89 մերեալ ու հարիւրաւոր վիրաւորներ, սակայն կարեւորը այն է, որ կացութիւնը ընդհանրապէս դէպի լարուած հանդարտութիւն գնաց, յատկապէս Արաբական Լիկայի յատուկ նոր յանձնաժողովի Լիբանան ժամանելուն լոյսին տակ (տակաւի'ն կը մնայ տեսնել, թէ Արաբական Լիկայի այս քանիերորդ փորձը գետնի վրայ դրական որեւէ արդիւնքի պիտի հասնի՞):

Լիբանանեան թատերաբեմի քաղաքական երկու կողմերն ալ (իմա: 14 եւ 8 Մարտ խմբակցութիւնները) իւրաքանջիւրը սկսաւ իր կողմէ դիտուած դաւադրական տեսութիւններ (conspiracy theories) մէջտեղ նետել՝ դէպքերու իր վարկածը փաստելու համար:

Այսպէս՝ մինջ Մարտ 14-ի խմբակցութիւնը յայտարարեց թէ Օդակայանի մէջ Հըզպալլայի ունեցած սարքերն ու ապահովական ուժի հսկողութիւնը (յանձինս Հըզպալլայի կողմնակից եւ Պէյրութի միջազգային օդակայանի ապահովութեան պետին) եւ կազմակերպութեան ունեցած կապակցութեան ցանցը (communications system) կը պատրաստէր ճակատի տիտանններէն հանդիսացող Ուալիտ Ճոմպլաթը ահաբեկել՝ երբ վերջինիս Գահիրէ պիտի ճամբորդեր (լուրը հաւաստիացցուց նաեւ եգիպտացի պատասխանատու մը, երբ յայտարարեց, ու անոր յայտարարածը լիբանանեան «Ալ Նահար» օրաթերթը իւրացուց ու տպեց իր սիւնակներուն վրայ, որ Լիբանանի վարչապէտ Ֆուատ Սինիորան ժամանակ մը առաջ եգիպտական կողմին իմաց տուած էր թէ ահաբեկման ծրագիրը պատրաստ էր եւ թէ անոր պատճառով Ճոմպլաթ միտասաներորդ ռոպէին հրաժարած էր ճամբորդելէն):

Միւս կողմէն՝ Հըզպալլայի աղբիւրներ յայտնեցին, որ իրենց կատարած «զսպուած» զինական շարժումը կը նպատակադրեր կանխել կառավարութեան առած զոյք որոշումներով Հըզպալլան կղզիացնելու եւ զինք Կազայի մէջ Համասի կացութեան ենթարկելու մտադրութիւնը, ինչպէս նափը զինք լիբանանեան բանակին հետ ուծղղակի ճակատման հանելու կարճատեսութիւնը:

Թէեւ Ճոմպլաթի ահաբեկման տեսութիւնը տակաւին հիմնական փաստերու յառաջ բերման կը կարօտի, Հըզպալլայի մէջտեղ նետած տեսութիւնը աւելի հաւանական կը թուի ըլլալ, մանաւանդ եթէ ի նկատի ունենանք այն պարագան, որ Սինիորան իր կառավարութեան կայացուցած ոորոշումներուն յաջորդ առաւօտն իսկ, զանոնք ուղարկած էր Միացեալ Ազգերու մօտ Լիբանանի դեսպանին, որիր կարգին զանոնք յանձնած էր ՄԱԿ-ի ընդհանուր Քարտուղար Փան Քի Մոնին, ու ան ալ զանոնք յանձնած էր իր Միջին Արեւելքի հարցերու օգնական Թէրի Լորտ Լարսընին: Հիմա ինջպէս բացատրել Լիբանանի նման երկրի մը (որ տակաւին ՄԱԿ-ի սկզբունքներով անկախ ու գերիշխան պետութիւն կը նկատուի) կողմէ նման ակտ մը , որ լալկանութենէն աւելի երեխայական հոգեբանութիւն կ'ենթադրէ: Լիբանանեան կառավարութեան գոյացուցած բայդ դեռ եւս գործադրութեան չդրուած որոշումները ի՞նչ գործ ունին ՄԱԿ-ի մօտ, եթէ ոչ փաստելու այն վարկածը, որ Մարտ 14 ճակատը իր կացուչիւնը ամբողջութեամբ ՄԱԿ-ի, ու այդ ճամբով ալ Ամերիկայի ձեռքը դրած է:

Ի՞նչ են պատճառները կացութիւնը զարմանալի արագութեամբ հաբդարտեցնեկու:

Սկսինք Իրանով: Իրան Համասի ուՀըզպալլայի միջոցաւ այսպէս ասած հարաւէն ու հիւսիսէն «շրջապատած» է Իսրայէլը: Իրան երբէք պիտի չուզէ նոր պատերազմ մը, զոր կրնայ խանգարել իր այս խաղաքարտերը:

Միւ կողմէն, Ամերիկեան վարչութիւնը՝ յանձինս Պուշի կ'ուզէ իր ժամանակը փակել որոշ բարոյական յածթանակով: Ան չի կրնար սկսուած երկու պատերազմներ (իրաք, Աֆղանիստան) բաց ձգել եկող վարչակարգին համար: Աւելի'ն, Պուշ ու Քոնտալիսա Ռայս կ'ուզեն անպայման մինչեւ տարեվերջ այսպէս կամ այնպէս «խաղաղութիւն» մը յառաջացնել պաղեստինեւիսրայէլեան տագնապին մէջ: Հետեւաբար, Պուշի վարչակարգին համար Լիբանանի իր բարեկամներուն թիկունք կանգնելու գծով դիւր չէր գար կացութիւնը աւելի եւս պայթեցնելը: Ասոր գիտակցեցան Մարտ 14-ի ղեկավարները եւ անմիջապէս ընդունեցան Արաբական Լիկայի խաղաղական առաքելութիւնը ու յետս կոչեցին տագնապին դուռ տուող կառավարութեան կայացուցած խնդրայառոյց երկու որոշումները:

Իրանի համար իր խաղաքարտերը կորսնցնըլու վտանգը իսկական կը թուի ըլլալ, մանաւանդ եթէ ի նկատիունենանք Իսրայէլի ու Սուրիոյ միջեւ տեղի ունեցող բանակցութիւններու յառաջխաղացքը:
Եթէ Սուրիա խաղաղութեան համաձայնագրով մը դուրս գայ կամ դուրս բերուի կացութենէն, Իրանի ու ՀամասռՀըզպալլայի միջեւ յարաբերութիւնները խիստ կը վտանգուին: Համաս արդէն շրջափակման տակ է: Բայց Հըզպալլայ պիտի չուզէ այդ կացութեան մէջ դրուիլ: Ուստի, Իրանէն եկած կանաչ լոյսով դիմեց զսպուած ու կարճատեւ խլրտումի միջոցին:

Հըզպալլայի համար Սուրիական «միջոց»ի բանակցութիւններու ու հաւանական հաշտութեան մը արդիւնքով մէջտեղէն վերցուիլը խիստ վտանգաւոր ակդ է: Անորրր անջատումով Իրանի հետ իր ֆիզիքական կապի հիմնական առանցքը կը կորսուի: Տակաւի'ն կայ մւկ ալ հարց այս մասին: Բոլորիս մտքերուն մէջ դեռ թարմ է ամիսներ առաջ դամասկոսի արուարձաններէն մէկուն մէջ Հըզպալլայի ռազմավարական մասնագէտին: Իմատ Մուղնիէի ահաբեկումը: Մուղնիէի Հըզպալլայի Իսրայէլի դէմ մղած պայքարին մէջ կազմակերպական ու ռազմավարական ի՞նչ կարւորութիւն ունենալը առայժմ պատմութեան կը ձգենք: Սակայն, կ'արժէ պարզապէս ընդգծել, որ անոր ահաբեկումով Հըզպալլա շատ պան կորսնցուց: Ոմանք նոյնիսկ կ'ըսեն որ եթէ ան ողջ ըլլար, Հըզպալլա Մայիսի 5-ին Պէյրութի մէ' իր կատարածը պիտի չկատարեր: Իսկ թէ ահաբտկումը տեղի ունեցաւ Դամասկոսի մէջ, այդ եւս ցուցանիշ մէն է այն գծով, որ Հըզպալլա որքանով կը սոսկայ հաշտութեան մը հետեւանքով Սուրիան այս խաղէն դուրս բերելու հարցըն:

Արաբական Լիկայի յատուկ նոր յանձնաժողովի Լիբանան ժամանելուն եւ լիբանանեան կողմերը Տոհայի մէջ տիալոկի հրաւէրին ընդառաջելուն արդիւնքով Լիբանանի բռնկած թատերաբեմը ժամանակաւորապէս մարեցաւ: Բայց թէ Լիբանանի հարցը Լիբանանի ներքին ուժերու համաձայնութեամբ լուծումի մը հանքելու հարցը իրականութենէն շատ հեռու է: Մանաւանդ որ ոչ ոքի համար գաղտնիք մը չէ, որ լիբանանեան հարցը Միջին Արեւելքի ընդհանուր տագնապի փաթեթին մաս կը կազմէ ու անոր իսկական լուծումը փաթեթե ամբողջական լուծումով կը լուծուի: Այլապէս, այս պատահարը եւս 1975-ին սկսած Լիբանանի ոդիսականի գրքինն մէկ նոր ու անցողական գլուխը պիտի կազմէ:

Լիբանանեան Ներքին Ճակատի Վերջին Բռնկումի Ծալքերը

2008-08-02T20:40:00.001-07:00

Անցեալ շաբաթ, երբ Իսրայէլի մասին յօդուածս կը գրէի, մտադրած էի այս շաբթուան սիւնակս յատկացնել Լիբանանին: Հոն պիտի ըսէի, որ քաղաքական թէ ապահովական մարզերու թէտերու չախչախիչ մեծամասնութիւնը այն կարծիքին են, որ Լիբանան խաղաղ ու բարեբեր Ամառ մը պիտի ունենայ եւ զբօսաշրջիկային մարզէն եկած դրամը պիդի օգնէ, որ երկրի տնտեսութիւնը բարելաւուի:

Ի՜նչ տարբերութիւն կ'ընէ մէկ շաբաթը: Շ՜ատ: Լիբանանը, աւելի ճիշդ Պէյրութը, բռնկեցաւ: Տակաւի'ն յստակ չէ թէ այս բռնկումը ժամանակաւոր է թէ երկարատեւ: Թէեւ միջազգային ու շրջանային զանազան ուժեր կը փորձեն հանդարտութիւնը վերահաստատել հոն, բայց կացութիւնը ցարդ լարուած կը մնայ եւ ապագինման յոյսերը ճղճիմ:

Ի՞նչ պատահեցաւ այս մէկ շաբթուան ընկացքին, որ կացութիւնը թաւաքլոր գնաց հոն: Մակերեսային պատճառները կը վերաբերին Սինիորայի կարավարութեան կայացուցած զոյգ ոորոշումներուն, որոնք կ'աղերսուին դէպի հարաւ Հըզպալլայի նետած հեռաձայնային կապերուն եւ Պէյրութի Միջազգային Օդակայանի շրջաբակէն ներս նոյն կազմակերպութեան զետեղած «կարծեցեալ» քամերաներուն:

Ի՞նչ էր պատճառը, որ Հըզպալլա այսքան արագ շարժեցաւ Պէյրութը գրաւելու իր քայլին մէջ: Պատճառը դէպի հարաւ նետուած կապակցութեան քապլերու հարցը քննարկելու եւ զայն ստուքելու կառավարութեան վերջին որոշումը չէր, որովհետեւ այդ Հըզպալլայի ապահովութեան այդքան արագ կերպով սպառնացող տուեալ չէր կրնար ըլլալ, մանաւանդ որ հարցի քննութիւնն ու հետապնդումը ամիսներու եւ նոյնիսկ տարիներու պիտի կարօտէր:

Կը մնայ օդակայանի շրջաբակէն ներս քամերաներու հարցին վերաբերող որոշումը, որ Հըզպալլայի համար «ուղտին մէջքը կտրող» հարցի վերածուեցաւ եւ ան իր կատարածովը անուղղակի կերպով փաստեց, թէ Ուալիտ Ճոմպլաթի այս մասին վերջին քանի մը օրերուն կատարած հրապարակային ամբաստանութիւնները ի զուր չէին:

Իսկ ինչո՞ւ այս հարցը այդքան կարեւոր էր Հըզպալլայի համար: բանից դուրս կու գայ որ կազմակերպութիւնը այդ սարքերուն միջոցաւ իսկական հակակշիրռ կը բանեցներ ոչ միայն օդակայանին, այլեւ մայրաքաղաք Պէյրութին վրայ, այն աստիճան, որ կառավարութեան որոշումը իր ապահովութիւնը հարուածող ակդ նկատելով՝ Հըզպալլա գնաց մինչեւ իսկ կացութիւնը պայթեցնելու, իբրեւ պատեհ առիթ օգտագործելով Բանուորական Սենտիքաներու Միացեալ Յանձնաջողովին կողմէ յայտարարուած գործադուլն ու այդ առթիւ կազմակերպուած ցոյցերը:

Հիմա որ կացութիւնը լարուած կը մնայ Պէյրութի մէջ, միջազգային ու շրջանային հիմնական ուժերը, որոնք ամիսներով ձգձգումի քաղաքականութիւն կը վարէին լիբանանեան տագնապի լուծման գծով, անմիջապէս ահազանքի ենթարկուեցան՝ կացութիւնը դարմանելու եւ զայն երկարատեւ խաժամուժի չվերածելու համար:

Հոս պէտք է կարգ մը կէտեր ընդգծուին:

Այն ինչ որ Ամերիկայի կողմէ Իրաքի գրաւումով մէջտեղ եկաւ իբրեւ հնամենի բայց դարերով հսկուած հարց՝ Իսլամներու միջեւ Սիւննի-Շիի հակամարտութիւնը միշտ զսպուած պահելը, այսօր առաջին անքամ ըլլալով իսկական փորձաքարի կ'ենդարկուի Պէյրութի փողոցներուն մէջ: Այս կարեւոր հանգամանք է, նկատի ունենալով որ կան կողմեր, որոք կ'ուզեն նախահամ մը ունենալ այս մասին: Այս պատճառաւ է նաեւ, որ հարիւրաւոր «խելացիներ» կը փորձեն ու պիտի ամեն ջանք ի գործ դնեն այս կրակը մարելու, լաւապէս իրազէկ ըլլալով որ անոր շարունակումը իսկական աղէտ մը կը սպառնայ Միջին Արեւելքին:

Միւս կողմէ, Հըզպալլայի կողմէ կացութիւնը ձեռք առնելու խնդիրը եւս մտահոգութիւն կը պատճառէ, մանաւանդ ի նկատի ունենալով այն պարագան, որ քաղաքացիական պատերազմէ դուրս եկած լիբանանեան բոլոր կողմերը կը գիտակցին որ մայրիներու հայրենիքէն ներս ներքին հարցերը մէկ կողմի յաղթանակով չեն կրնար լուծուիլ:

Եթէ Հըզպալլա այս գիտակցութիւնը ունի, եւ մենք կասկած չունինք որ ան տարիներու ընթացքին նման գիտակցութիւն ունենալու բոլոր նշանները տուած է, ապա ինչպէ՞ս բացատրել պատահածը: Արդեօ՞ք վերը նշած մեր հարցերը «իր զէնքը դէպի երկրին ներսը չուղղելու» խոստումը յարգող կազմակերպութիւնը դրաւ «դանակը ոսկորին հասաւ»ի կացութեան մը մէջ, որուն հետեւանքով ան կատարեց այնինչ՝ որ կը խոստանար երբէք չկատարել: Հանելուկը տակաւին նոր է եւ անոր լուծումը որոշ ժամանակի ու լուսաբանութիւններու կը կարօտի:

Իսկ եթէ Հըզպալլայի (ու մասամբ Ամալի) այս փորձը վերջին ժամանակներուն գրեթէ սարած լիբանանեան թնճուկին վրայ ուշադրութիւն սեւերելու կը միտի, ապա ինչպէս բացատրել իր առած քայլին պատճառաւ շրջանային ու միջազգային չափանիշերով իր կորսնցուցած քաղաքական վարկը: Այլ խօսքով, տարիներու ընթացքին իր քաղաքական վարկի պահպանումը իբրեւ գերխնդիր նկատող Հըզպալլան ինչպէ՞ս այսպէս դիւրին թակարդին մէջ ինկաւ ու առանց հիմնական փոխարենի վաճարեց իր ձեռքին ունեցած կարեւոր խաղաքարտերը:

Իմ կարծիքովս Հըզպալլայի կատարածը աւանդուրիստական բան չէ: Կը կարծեմ որ ան այլեւս հասած է հոն, ուր պիտի փորձէ Լիբանանը «գրաւել», որուհետեւ խաղաքարտերու խառնուածքը միայն այդ ձգած է իրեն:

Կը յուսամ որ ապագան զիս սխալ գտնէ...

«Առասպել» Իսրայէլը...

2008-08-02T20:38:00.000-07:00

Քանի մը օրէն (իրականութեան մէջ, Մայիս 14-ին) Իսրայէլ 60 տարեկան պիտի ըլլայ: Այս գրութիւնը Իսրայէլի 60 ամեայ պատմութեան անդրադարձ մը չէ սակայն: Մեզի համար կարեւորը Իսրայէլի «առասպել»ին վերլուծումն է: Այս կ'ընենք այն պատճառաւ, որ անհայրենիք, բայց սփիւռք ունեցող ազգեր ընդհանրապէս, եւ հայեր մասնաւորապէս, միշտ նախանձելի հիացմունքով դիտած են Իսրայէլի ու անոր սփիւռքին իրագործումները, այն աստիճան, որ անոնք առասպելի վերածուած են մեր մտահոգեւորական ոլորտին մէջ:

Հայաստանի վերանկախացման 17-րդ տարեդարձի սեմին, կ'արժէ րոպէ մը կանգ առնել ու հասկնալ, կամ աւելի ճիշդ՝ փորձել բացատրել, թէ այս առասպելը իսկակա՞ն է թէ շինծու: Իսկ թէ ինչո՞ւ առասպել բառը կը գործածենք Իսրայելը բնութագրելու համար, այդ ալ կախեալ է այն իրողութենէն, որ տասնամեակներ շարունակ զայն դիտած ենք իբրեւ իր լոպիի ազդեցութեամբ աշխարհին «տիրապետած» մէկ ուժ, որ երբ մկանները լարէ՝ կրնայ քաղաքական, ռազմական կամ այլ բնագաւառի վերաբերող անկարելին կարելի ընել:

Բայց արդեօ՞ք Իսրայէլի այս «անխորտակելի» ուժը իրականութիւն է: Արդեօ՞ք կարելի է այս «առասպելը» բանական կերպով վերլուծել եւ ի պահանջեալ հարկին՝ զայն նսեմացնել ու Գողիաթը անտեսելով անոր մէջ փոքր Դաւիթը տեսնել: Այո՝ կարելի է եւ այդ պիտի կատարենք կարգ մը վերլուծական հաստատումներու ընդմէջէն:

Իսրայէլը 60 տարեկան է բայց իր գոյութեան ամբողջ ընթացքին թշնամիներով պատուած ու պատերազմական վիճակի մէջ գտնուած է, կը գտնուի, եւ պիտի շարունակէ գտնուիլ՝ մինչեւ այն ատեն որ Պաղեստինեան Հարց մը գոյութիւն ունի: Կարելի՞ է երեւակայել թէ ինչ դժուարին կացութիւն մըն է սա, որ տասնամեակներու ընթացքին մարդկային ու նիւթական իմաստով որքան թանկ արժած է Միջին Արեւելքի այսպէս կոչուած «միակ» ժողովրդավարութեան:

Իսկ եթէ համենանք, որ Իսրայէլ ժողովրդավարութիւն մըն է, հապա ինչպէ՞ս բացատրել անոր ժողովուրդին մէկ հինգերորդը կազմող արաբ քաղաքացիներու նկատմամբ տիրող քաղաքական, կենցաղային ու տնտեսական խտրականութիւնը, որ երթալով կը հիւծէ զայն եւ կը սպառնայ անոր ապահովութեան, երբ իրականութեան մէջ իսրայելացիներու աճը անհամեմատ նուազ է քան իր արաբ բնակչութեան աճը: Տակաւի'ն ինչպէ՞ս բացատրել այս ժողովրդավարութեան ներքին քաղաքական կեանքի թփրտումները, որոնք ի երես կու գան մեծ կուսակցութիւններու անհետացումով ու անոնց տեղ փոքր նորերու ստեղծմամբ, որը իսկապէս կը դժուարացնէ ապագայ քոալիսիոն կառավարութեանց կազմութեան հարցը, երբ երկիրը միշտ կարիքը ունեցած է նման հրամայականներու:

Իսկ եթէ պիտի խօսինք Իսրայէլի ազգային ապահովութեան մասին, արդեօք ինչպէ՞ս կը բացատրուի 2006-ի ամռան Հըզպալլայի նման «կերիլլայական» խմբակցութեան մը դէմ անոր շղթայազերծած նոր պատերազմը, որ առաջին անգամ ըլլալով բացայայտեց անոր ռազմական անակարողութիւնը ի հաչս Շիի խմբակցութեան: Հետաքրքրական է, որ կարգ մը արաբ բանակներ խորտակելով 1967-ի պատերազմին ու անկէ ետք 1973-ի պատերազմին արդիւնքով շրջանային ռազմական հիմնական ուժի «առասպել»ը կերտած Իսրայէլը այսօր արդէն սպառած է իր այդ նախկին դրամագլուխը: Հետեւաբար, եթէ արաբեւիսրայէլեան, կամ աւելի ճիշդ՝ պաղեստինեւիսրաելեան խաղաղութիւն մը մօտալուտ չըլլայ, ապա ապագան շուարածութեամբ յղի կը մնայ Իսրայէլի ազգային ապահովութեան տեսակէտէն: Հոս կ'արժէ նշել միայն, որ Հրէական Ողջակիզման արդիւնքով յառաջացած իսրայէլեան անկախութիւնը հրեայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան կռուանը հանդիսանալու հանկերգը այլեւս ջլատուած է, մանաւանդ որ երկար ժամանակ իր ֆիզիքական ապահովութիւնը պատճառաբանելով աշխարհի ողորմութիւնը հայցող «ընտրեալ» ազգը, նման բան անկարող է դարձեալ հայցելու, նկատի ունենալով որ ինք այլոց (այս պարագային պաղեստինցիներու եւ ինչու չէ Հարաւային Լիբանանի շիիներու) ֆիզիքական ապահովութեան կը սպառնայ:

Հոս հարց կը տրուի թէ Իսրայէլի ապահովութիւնը իսկապէս որեւէ ժամանակ բնաւ խնդրոյ առարկայ դարձա՞ծ է: Կը կարծեմ ոչ. Ողջակիզումէն ետք աշխարհացրիւ հրեաներու թիւի երկու երրորդէն քիչ մը աւելին (8 միլիոնէն գրեթէ 6.2-ը կորսնցուցած Զայոնիստները վախի ու քաղաքական հմտութեան խառնուրդով մը մէջտեղ բերին այն վարկածը, որ հրէական անկախ պետութիւն մը միակ երաշխիքն է հրեաներու ֆիզիքական ապահովութեան: 1948-ին Ազգերու Լիկային կողմէ իր հռչակումէն ի վեր, հրեական պետութիւնը երբէք ֆիզիքական կորուստի ենթակայ չէ եղած: Նոյնիսկ 1973-ի պատերազմի ամենադաժան պահուն, երբ արաբական բանակները ճնշումի տակ դրին Իսրայէլը, ֆիզիքական ամբողջական հաշուեյարթարի հարց չկար: Հրեաները ծուվուն մէջ խեղդամահ ընելու արաբական (ու ներկայիս իրանեան) վտանգը ոչ մէկ ատեն իրականութիւն չէր ու չի ալ կրնար ըլլալ: Այդ հարցը սակայն լաւագոյնս օգտագործուեցաւ ու տակաւին կ'օգտագործուի Իսրայէլի կողմէ՝ հրեաներու հայրենիքին եզակի երեւոյթ շնորհելու համար (իմա՝ Իսրայէլի կեցուածքը Հայկական Ցեղասպանութեան ճանաչման տեսակէտէն): Այս գծով պէտք չունինք նոյնիսկ անդրադառնալու որ վերջին ժամանակաշրջանի հրեաները ծուվուն մէջ խեղդամահ ընելու Համասի ու Հըզպալլայի (նոյնիսկ Ահմատինաճաթի) յայտարարութիւնները քարոզչականէն անդին չեն անցնիր, մանաւանդ որ բոլոր ցուցանիշերը կը յանքին անոր, որ խնդրի լուծումը փոխզիջումային փաթեթի մը կը կարօտի:

Իրանի ադոմական զէնք ունենալու հարցը եւ անոր ոլորտները արդէն ծանօթ են ընթերցողին: Կ'արժէ նշել սակայն, որ Իսրայէլ անգամ մը եւս այդ մէկը կը կապէ իր ֆիզիքական ապահովութեան, երբ ինք արդէն քանի մը տասնամեակէ ի վեր Միջին Արեւելքի միակ ադոմական ուժն է: Իսրայէլացի պատասխանատուներ բնաւ չեն անդրադառնար այս հարցին, բայց հետաքրքրականը այն է , որ երկրի ընդդիմադիր ղեկավար Պէնկամին Նաթանիահօ ելոյթի մը ընթացքին կը յայտարարէ, որ «1938-ն կը կրկնուի, միայն թէ Իրանը նոր Գերմանիան է»: Այս ծիծաղելի յայտարարութիւնը բառացուցական է իսրայէլեան երբեմնի ճարպիկութեան, որ այսօր այլեւս դիւրաւ կարելի էր մարդոց «կոկորդէն իջեցնել»: Տակաւի'ն, նոյնիսկ եթէ պահ մը ենթադրենք որ Իրան կարողացաւ ունենալ ադոմական զէնք, արդեօ՞ք այս պարագային «Պաղ Պատերազմ»ի կանխարգիլման կշիռը (Balance of Deterrence and Second Strike Capabilities) ուսանելի երեւոյթ չէ՞:

Եթէ Իսրայէլի 60-ամեայ պատմութիւնը բան մը ցոյց կու տայ, այն ալ այն է որ հրեական պետութիւնը երբէք իսկական անկախութեան տէր երկիր չէ եղած: Այսօր ալ, ան տակաւի'ն կը մնայ Արեւմուտքի եւ յատկապէս Միացեալ Նահանգներու մէկ դրածոն, որքան որ ալ ըլլան մարդիկ, որոնք կը կասկածին թէ Իսրայէլն ու հրեաները բոլորին «գնած ու իրենց գրպանը դրած» են: Այս իրողութեան վերջին ապացոյցը Լիբանաի դէմ Իսրայէլի մղած պատերազմն էր, որ արդէն իսկ ծանօթ է իբրեւ «ամերիկեան ապսպրանք»: Դեռ ի՞նչ խօսք՝ անկախ ու գերիշխան պետութեան մասին: Խնդրեմ ըսէք, ինչպէ՞ս կարելի է նման երկիր մը առասպելի վերածել:

Այս բոլորէն ետք, արդեօ՞ք մեր մտքին մէջ կասկած կայ այդ մասին, թէ մեզ համար Կովկասեան ու Միջին Արեւելեան չափանիշերով շրջանային հիմնական ուժի մէկ այլ «առասպել» նկատուող Թուրքիան, Իսրայէլի հանդէպ մեր ունեցած նոյն հոգեմտաւոր խառնուածքի հիմունքներով պէ՞տք է այդպէս բնութագրենք: Այս մասին յաջորդիւ:

Տուփիկ

Իսրայէլ թէրեւս աշխարհի միակ երկիրն է, որ իր կազմութենէն ի վեր առանց գրաւոր սահմանադրութեան կը գործէ:

Եթէ իսրայէլեան «չպարտուող» բանակը երկրի ազգային ապահովութեան կրուանն է, ապա երկրի գաղտնի սպասարկութիւնը՝ Մոսատը, անոր (բանակի) ողնասիւնը կը նկատուի: Մեզի ծանօթ է Մոսատի գործունէութեան մակարդակը: Այդ մասին զանազան հատորներ տպուած են վերջին երեք դասնամեակներու ընկացխին, ոմանք ակադեմական հմուտ բովանդակութեամբ, իսկ շատերը պարզ փրոփականտայի համար: Հետաքրքրականը սակայն այն է, որ բանակի կողքին Մոսատը եւս սկսած է ընկրկոէմներ արձանագրել: Այսպէս Եգիպտոսի եւ Սուրիոյ բանակներու ամենէն գաղտնի ծալքերն իսկ թափանցած Մոսատը 2006-ի պատերազմի նախօրէին չէր կրցած ճեղքել Հըզպալլայի շարքերը եւ հետեւաբար ռազմական ռազմավարութեան տեսակէտէն անցեալին բաղդատած շատ աւելի խեղճ վիճակի մէջ էր:

Դեմոկրացի՞ա Թէ Ազգային Ապահովութիւն...

2008-08-02T20:33:00.000-07:00

Նորաստեղծ սիւնակի անդրանիկ յօդուածի նիւթի բնտրտուքը այդքան ալ դժուար չեր, նկատի ունենալով որ հետ նախագահական ընտրութեան ժամանակաշրջանին Երեւանի մէջ տեղի ունեցած դէպքերը մահեր պատճարեցին, սրտեր խրովեցին, եւ ազգային ու միջազգային ալիքներ բարձրացուցին, որոնց հետեւաբքով արեւմուտքի քաղաքական դէտերը կացութիւնը որակաւորեցին իբրեւ Հայաստանի հետզհետէ զարգացող եւ ուրճացող ժողովրդավարական (իմա՝ դեմոկրադական) «Իմէճը» խաթարող երեւոյթ: Կ'արժէ այս հարցը քիչ մը վերլուծել:

Երբ յետ խորհրդային շրջանին նախապէս սովետական ազդեցութեան ներքեւ գտնուող երկիրներու մէջ այսպէս կոչուած «գունաւոր» կամ «վարդատեսակային» յեղափոխութիւններ տեղի ունեցան, արեւմուտքը ծափահարեց ու շնորհաւորեց դէպի արեւմուտք դեքող ընդիմադիր ղեկավարներու այդ քայլերը (Վրաստան, Ուքրանիա): Բայց երբ այդ «յեղափոխական» շարժումները, ինչպէս եղաւ Հայաստանի պարագային, չտուին արեւմուտքի սպասած արդիւնքը՝ հարցը վերածուեցաւ «իշխանութեանց կողմէ ըմդդիմադրուեան վրայ բանեցուած հոշոտանք»ի եւ, հետեւաբար՝ երկրի ժողովրդավարութիւնը խաթարող երեւոյթ: Կացութիւնը աւելի եւս յատկանշական կը դառնայ երբ ի նկատի ունենանք այն պարագան, որ Հայաստանի պետութեան առած քայլերը Հայաստանի ազգային ու ֆիզիքական ապահովութեան հետ ուղղակի աղերս ունէին, մանաւանդ ի նկատի ունենալով նոյն օրերուն Ղարաբաղեան ճակատի վրայ տեղի ունեցած նոր բռնկումները (արդիօ՞ք զուգաթիպութիւն), ինչպէս նաեւ Վրաստանի եւ Ուքրանիոյ «Նաթօ»ին միանալու հարցերը:

Արեւմուտքի այս երկդիմի մօտեցման ետին կանքնող պատճառները կարծեմ յստակ են ընթերցողին: Մեզի կը մնայ կատարել կարգ մը վերլուծական մատնանշումներ ու հաստատումներ այս մասին.-

ա- Թէեւ ժողովրդավարութիւնը կարեւոր հանգամանք է ազգերու եւ պետութեանց յառաջընթացին համար ու մենք իբրեւ նոր անկախութիւն ձեռք բերած ազգ պէտք է գուրգուռանք անոր ուռճացման ու անխաբան երթին, սակայն բոլոր պարագաներուն կարելի չէ երկրի մը ֆիզիգական ապահովութիւնը խնդրոյ առարկայ դարձնել ի գին դեմոկրացիայի յաղթանակին: Այլ խօսքով ի՞նչ կ'արժէ դեմոկրացիան՝ եթէ վերանայ անոր պաշտպանը հանդիսացող պետական կառոյցը:

բ- Դէպքերը յստակօրէն ցոյց կու տան, որ Կովկասի մէջ ռազմավարական քարտէսի հիմնական փոփոխութեան մը սեմին կը կանգնինք: Յստակ է, որ Կովկասի մէջ, մէկ կողմէ Ատրպէյճանն ու Վրաստանըշ իսկ միւս կողմէ Հայաստանը, զինական դաշնակիցի առումով ի՞նչ արեւելում ունին: Եթէ Վրաստանն ու Ուքրանիան միանան Նաթոյին (միմիայն ժամանակի հարց եւ այդ ալ ոչ շատ ուշ) Հայաստանի ապահովական կացութիւնը բաւականին դժուար պիտի ըլլայ: Իսկ եթէ ասոր վրայ աւելցնենք Ատրպէյճանի նաթոյի միացման խիստ հաւանականութիւնըշ սա արդէն պիտի բացայայտէ Ամերիկայի ու Արեւմուտքի Կովկասի մէջ Ռուսիոյ դէմ վահան մը կերտելու ռազմավարական առաջնահերթութիւնը: Ասոր համար է, որ Հայաստանի մէջ իշխանափոխութիւնը խիստ կարեւոր ազդակ է անոնց համար՛ որոնք «գունաւոր»էն անդին անցնելով նոյնիսկ «աղաղակութենական» յեղափոխութիւն կը ցանկային:

գ- Նման կացութեան մը մէջ Հայաստան շրջապատուած պիտի ըլլայ երեք կողմէ զինակցական միահամուր արեւելում ունեցող երկիրներով, առանց հողային սահման ունենալու իր հիմնական դաշնակցին՝ Ռուսիոյ հետ (այս հարցը չէ վրիպած Հայաստանի ժողովրդական-քաղաքական մտքէն, որով մեր հայրենակիցները այս մասին տարբեր արտայայտութիւններով կը «խօսին»: Այս մասին թերեւս ամենէն դիպուկ արտայայտութիւնը հայաստանցի մէկ կոմիկէն կու գայ (անունը զանց կ'առնենք հոս), թէ «որով Ռուսաստանի հետ հողային սահման չունինք, հետեւաբար անոր նկատմամբ մեր սէրը ԱՆՍԱՀՄԱՆ է»): Դաշնակցի հետ հողային սահման ունենալը, որ այս օրերուն ռազմավարական իմաստով նոյնքան կարեւոր է, չսելու համար աւելի կարեւոր, քան զինականը, Ռուսաստանի հետ օդային փրկարար կապէն անդին, Հայաստանի պարագային հողային միակ ելքը կը մնայ Իրանի հետ իր Մեղրիի նեղ սահմանը: Անհասկնալի է, որ ռազմավարական իմաստով ինչու՞ այդ սահմանը չենք ընդլայներ անոր մէջ ներառնելով Ճիպրայիլի ու Զանկելանի ազատագրուած շրջանները: Կարծեմ, եւ պատմութիւնը իմ կողմս է այս պարագային, երբ յանդգնիմ ըսել, թէ նման բան միայն իսրայելեան պետութիւնը կրնայ վճրականօրէն ընել: Այլապէս ինչպէս բացատրել մեր անբութութիւնը նման ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող եւ տակաւի'ն բերրի հողով օժտուած այս տարածքները անկոպ ու անմշակ ձգելը: Թերեւս հոս ալ ծիծաղի կարքով պէտք է մտածենք որ Իրանի հետ մեր սահմանը մասնաւոր «նեղ» կէ ձգենք, որպէսզի անոր հանդէպ ալ մեր սէրը եւս «անսահման» ըլլայ:

դ- Վերեւը բացատրուած ճացութիւնը նկատի ունենալով, Հայաստանի համար բնական թուացող ազգային ապահովութեան ռազմավարութիւն մը կը պարտադրէ որ ան հողային սահման ունենայ իր հիմնական դաշնակցին՝Ռուսիոյ հետ: Հոս պէտք է ընդգծել, որ Հայաստանի համար Ռուսական արեւելումը պատահական չէ եւ 1700-ականներէն ի վեր Ռուսիոյ հետապնդած ռազմավարական տուեալներով կրնայ բացատրուիլ (անշուշտ զանց առնելով խորհրդային ժամանակաշրջանը): Սակաայն ինչպէս իրականացնել Ռուսիոյ հետ հողային սահման ունենալու հարցը: Հոս կարեւորութեամբ ինքզինք կը պարտադրէ Ղարաբաղեան Ազատագրական Պայքարն ու անոր արդիւնքով շրջանի ազատագրումը, որ աւելի հեշտ դարձուց Հայաստանի բնական պաշտպանութեան կարելիութիւններըշ ինչ որ ազգային ապահովութեան կարեւոր տուեալ է: Ռուսիոյ հետ հողային սահման ունենալու հարցը եւս կ'ենդադրէ հայկական հիւսիսային սահմանը հասցնել իր բնական եզրին՝ իր կոմէ դիտուած Կուր գետի հիւսիսային ափը: Միւս կողմէն, Ռուսիա պէտք է իր կարգին իր հարաւային սահմանը հասցնէ իր կողմէն դիտուած Կուր գետի հարաւային ափը: Միայն այս ձեւով է, որ Հայաստան կրնայ դուրս գալ իր այսօրուան ամբողջական շրջափակումէնշ ինչպէս նաեւ պատնեշ հանդիսանալ հաւանական Բանթուրքիզմի նոր վախէն: Կ'արժէ հոս նշել, որ դէպի Թուրքիա երկարող «Ճիհանի կազամուղ»ը մէկն է Հայաստանը բոլոր միջոցներով մեկուսացնելու տիրող (եւ հակառակ շատերու կողմէ դեդեւօրէն առնուող) վտանգէն:

ե- Գիտեմ, որ սիւնակի այս առաջին հատուածի յառուցած խնդիրները կրնան մաքսիմալիստական նկատուիլ ոմանց կողմէ: Պէտք չէ մոռնալ, սակայն, որ կատարածս Հայաստանի ազգային ապահովութեան հարցէն մեկնելով ապագայ հեռանկարներ որոնելն է: Դեռ շատ բաներ կան խօսելիք՝ ինչպէս օրինակ Հայաստանի ռազմական կարելիութիւնները, Երկրի ներքին քաղաքացիական, քաղաքական, ազգային, գաղաբարական, սոցիալական, կրօնամշակութային, քաղաքակրթական միասնականութեան հրամայականներն ու այլ հարցեր, ինչպէս օրինակ «դրացիներ»ու տեղական, շրջանային ու միջազգային յարաբերութեանց ոլորտներն ու Հայաստանի զետեղումը գերպետական նոր համակարգի մը ներքեւ: Այս հարցերուն մասին պիտի անդրադառնանք հետագային: